<المر تِلْكَ آياتُ الْكِتابِ...».

اين سوره، به سان 28 سوره ديگر با حروفى آغاز شده است كه در _اصطلاح مفسران آنها را <فواتح السور» و يا <حروف مقطعه» مى‏نامند. و مجموع حروفى كه در آغاز 29 سوره وارد شده‏اند چهارده تاست و آنها عبارتند از: الف، لام، ميم، صاد، راء، كاف، هاء، ياء، عين، طاء، سين، حاء، قاف و نون. همه اين حروف در اين جمله زير جمع شده‏اند: <صراط على حق نمسكه؛ راه على، حق است. ما به آن چنگ مى‏زنيم».

مفسران در تفسير اين حروف به بحث و گفتگو پرداخته و اقوال و آراى زيادى‏(1) در تفسير اين حروف بيان نموده‏اند كه نقل و انتقاد اين اقوال از حوصله بحث بيرون است.

در ميان اين نظريات، سه نظر نزديك به واقع و حايز اهميت است و پذيرفتن هر كدام مانع از پذيرش ديگرى نبوده و به اصطلاح <مانعة الجمع» نمى‏باشند.

1. اين حروف به اسماى حسنى اشاره دارند و برخى افزوده‏اند علاوه بر اين كه متضمّن چنين اشاره‏اى‏اند سوگند به آنها نيز هستند؛ مثلاً <المر» سوره رعد را چنين تفسير مى‏كنند: <الف» به <اللّه» و لام به <لطيف» و ميم به <مجيد» و راء به <رحمان» اشاره دارد و در عين‏حال سوگند به آنها نيز هست. بنابر اين معناى آيه مورد بحث ما چنين مى‏شود: <به خداى لطيف و مجيد و رحيم سوگند»، اين آيات كتاب است و آن‏چه از پروردگار تو نازل شد صحيح است.

از ميان مفسران اين نظر را ابن عباس و سدى و عكرمه برگزيده‏اند.(2) ابن‏عباس مى‏گويد: ممكن است كه <الف» به <احديت و اوليت و آخريت و ازليت و ابديت» خداوند و <لام» به اسم مبارك <لطيف» و <ميم» به اسماى <ملك»، <مجيد» و <منان» اشاره بوده باشد.

باز مى‏گويد: <كهيعص» يك نوع ستايشى است از خداوند در مورد خويش و <كاف» به <كافى» اشاره دارد و <هاء» به <هادى» و <عين» به <عالم» و <صاد» به <صادق».

گاهى گفته مى‏شود كه اين حروف، خود اسماى الهى هستند نه اشاره به آنها. از امير مؤمنان نقل شده كه مى‏فرمود: <يا كهيعص!»،<يا حم عسق!».

و نيز گفته مى‏شود كه اين حروف اجزا و قطعاتى از اسماى الهى‏اند كه اگر با هم تركيب شوند به صورت يكى از اسما درمى‏آيند؛ مثلاً هر گاه <الر» و <حم» و <نون» را با هم تركيب كنيم مجموع آنها <الرحمان» مى‏شود اگر چه اِعمال چنين تركيبى در حروف ديگر در توان ما نيست.

اين سه نوع تفسير، كه امام رازى آن را نظر دوم و سوم و پنجم قرار داده است قريب و نزديك به هم هستند و از اين جهت ما همه را تحت نظر اول ذكر كرديم و هم‏چنين چهار نظر ديگرى كه آنها را امام رازى نظر ششم و هفتم و هشتم و نهم ذكر كرده است هر چهارنظر(3)، قريب به هم و در عين حال، همگى نيز قريب به اين سه نظر شمرده مى‏شوند كه در اين‏جا نقل شد.

مؤيد اين نظر اين است كه، شعار نظامى مسلمانان در جنگ‏هاى <بنى قريظه» و <خندق» و علامت دادن هر مسلمانى به مسلمان ديگر در مواقع لزوم، <حم لاينصرون» بوده است.(4) مقصود از اين شعار اين بوده كه به خدا سوگند، شما پيروز نمى‏شويد. در حديث وارد شده كه، <إذا بيتم فقولوا: حاميم لا ينصرون؛ هر موقع به شما شبيخون زدند بگوييد: حاميم پيروز نمى‏شوند». ابن اثير حديث مزبور را چنين معنى كرده است:<اللهم لا ينصرون».(5)

اساس اين نظريات را، كه هر يكى از حروف اشاره به نام‏ها و صفات خدا باشد، مطلبى تشكيل مى‏دهد كه در ادبيات عربى به آن <نحت» مى‏گويند و حقيقت آن، اختصار كلمات و از هر كلمه‏اى به نخستين حرف آن اكتفا كردن است و اين مطلبى است كه بعدها در ادبيات عربى و فارسى كاملاً رواج يافته و از ديرباز به جاى صلى الله عليه وآله، حرف <ص» و به جاى عليه السلام حرف <ع» و به جاى مقدم و مؤخر حرف <م» و <خ» و به جاى الى آخره، لفظ <الخ» يا <اه» و به جاى حينئذ <ح» به كار مى‏رود و اين شيوه در نقل نام كتاب‏ها و شهرها و بخش‏ها زياد به كار مى‏رود؛ مثلاً محمد بن حسن، كه در قرن سوم هجرى قمرى مى‏زيسته به <كشاجم» ملقب بوده و اين لفظ از ابتداى اين كلمات: <كاتب»، <شاعر»، <اديب»، <جامع» و <منجم» كه مشاغل و مناصب وى بوده، گرفته شده است.

2. اين حروف نمونه‏هايى از حروف تهجى هستند كه در آغاز برخى از سوره‏ها آمده‏اند و هدف از آوردن آنها اين است كه قرآن مجيد از اين حروف تركيب يافته و اين سوره‏ها و آيات، كه همه بشر در مقابله با آن عاجز و ناتوان مانده‏اند، از اين مواد و عناصر تشكيل يافته و در حقيقت خميرمايه قرآن همين حروف و مانند آنهاست. اگر فكر مى‏كنيد قرآن ساخته و پرداخته فكر محمد(ص) بوده و او با فكر بشرى خود، از اين حروف قرآن را ساخته است، شما نيز برخيزيد از همين مواد، كه در اختيار همگى است، به كمك يك‏ديگر سوره‏اى مانند سوره‏هاى آن بسازيد و حجت و دليل او را ابطال نماييد و اگر با داشتن چنين امكانات در مقام مبارزه، با شكست روبه‏رو شديد، اعتراف كنيد قرآن ساخته فكر بشر نيست، بلكه وحى الهى است كه بر او نازل گرديده است.

اصولاً تفاوت <اعجاز» و <صنعت» در اين است كه پيامبران پيوسته براى وصول به هدف و مطلوب از وسايل بسيار ساده‏اى استفاده مى‏كردند و امر بسيط و ساده‏اى را براى وصول به هدف خارق‏العاده، پايه قرار مى‏دادند برخلاف صنعت‏گران كه از وسايل پيچيده علمى و دقيق، كه حقيقت آن براى نوع مردم معلوم نيست، براى نيل به هدف استفاده مى‏كنند.

وسيله موسى براى اعجاز، همان عصاى خشك و بى‏روح و ساده بود كه آن را در همه موارد، حتى بردن گوسفندان خود به كار مى‏برد و در مقام اعجاز از همان وسيله استفاده مى‏كرد و همگان با ديدگان خود ديده بودند كه چوب خشكى است كه به صورت حيوان درنده‏اى در مى‏آيد؛ در حالى كه جادوگران مصر، از ابزار پيچيده و ريسمان‏هاى مملو از جيوه استفاده مى‏كردند و نوع مردم از حقيقت آنها آگاه نبودند.

پيامبر اكرم(ص) با ساده‏ترين وسيله به سوى آسمان‏ها پرواز كرد، در حالى فضانوردان شرق و غرب، با <آپولوها» به فضا مى‏روند و يا گام در ماه مى‏نهند؛ وسيله‏اى كه براى ساختن يك واحد آن، از سى‏صد هزار مغز انسانى و صدها دستگاه‏هاى الكترونى كمك گرفته شده و هزاران مهندس و تكنيسين و فيزيك‏دان و شيمى‏دان و... در تركيب قطعات و ساختن اجزاى آن تشريك‏مساعى كرده و سفينه را با دستگاه‏هاى متعدد ويژه آن به پرواز درمى‏آورند.

قرآن نيز كه معجزه جاودان پيامبر خاتم است از اين راه وارد شده و از ساده‏ترين ابزار (يعنى حروف الفباء) به عالى‏ترين هدف دست يافته است و از ساده‏ترين ابزار، كه در اختيار همگان قرار داشت و دارد، كتابى عرضه كرد كه كلمات آن موزون است و معانى بزرگى در بر دارد، جمله‏هاى آن مرتب و كلمات آن در بلندترين پايه از فصاحت قرار دارد و معانى بلند و ژرف را در قالب زيباترين الفاظ مى‏ريزد كه تاكنون نظيرى براى آن ديده نشده است.

هدف از آوردن اين حروف در آغاز 29 سوره اشاره به اين است كه، اى مردم، اساس و ريشه اين قرآن را همين حروف تشكيل مى‏دهد و ابزارى كه در اختيار من است در دسترس شما نيز قرار دارد؛ هرگاه تصور مى‏كنيد كه اين كتاب فكر من و ساخته انديشه بشر است برخيزيد از اين ابزار و اسباب، سوره‏اى به سان يكى از سوره‏هاى قرآن بسازيد.

اين نظر گذشته از اين كه مؤيد قرآنى دارد چنان‏كه خواهيم گفت مورد تأييد رواياتى كه از پيشوايان معصوم وارد شده نيز هست: شيخ صدوق از امام حسن‏عسكرى(ع) نقل مى‏كند:

قريش و يهود به قرآن تهمت زدند و آن را جادو تصور كردند؛ در حالى كه خدا مى‏گويد:<الم ذلك الكتاب» يعنى اى محمّد! اين كتابى كه به تو فروفرستاده‏ام از همان حروف <الف»، <لام»، <ميم» تركيب و تشكيل يافته است و اين كتاب كه به زبان شما نازل شده از حروفى تركيب يافته كه با آن سخن مى‏گوييد هر گاه در اين نسبت راستگو هستيد برخيزيد و به كمك يكديگر بشتابيد و نظير آن را بياوريد.(6)

پيشواى هشتم(ع) در حديثى كه در مورد قرآن، نه حروف مقطعه سخن مى‏گويد جمله‏اى دارد كه تا حدى مؤيد اين است؛ آن‏جا كه مى‏فرمايد:

خداوند بزرگ قرآن را با حروفى نازل كرد كه تمام عرب با آن سخن مى‏گفته، سپس فرمود: هرگاه انس و جن دور هم گرد آيند و نظير اين قرآن را بياورند نخواهند توانست هر چند يكديگر را پشتيبانى نمايند.(7)

مؤيد اين نظر اين است كه در سوره‏هاى بيست و نه گانه كه با اين حروف آغاز شده‏اند جز در سوره‏هاى مريم، عنكبوت، روم و قلم در همگى، پس از ذكر اين حروف سخن از قرآن و كتاب به ميان آمده است؛ مثلاً مى‏فرمايد:

<الم ذلِكَ الْكِتابُ لارَيْبَ فِيهِ؛(8)

اين است كتابى كه در آن شك و ترديدى نيست».

و در جاى ديگر مى‏فرمايد:

<الم أللّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَالْحَىُّ الْقَيُّومُ نَزَّلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ...؛(9)

خداوندى كه جز او خدايى نيست. اوست زنده و بى‏نياز، كتاب را بر تو نازل كرده است».

هم‏چنين بسيارى از سوره‏هاى ديگر كه اين حروف در آغاز آنها وارد شده است.

اين‏كه قرآن نيمى از حروف تهجى را در آغاز 29 سوره آورده و نيم ديگر را ترك كرده است و از انواع حروف، نيمى از آن را آورده و نيم ديگر را نياورده، بدين نكته هم، اشاره دارد؛ مثلاً از <حروف مهموسه»(10) نيمى از آن را كه عبارتند از: صاد، كاف، هاء، سين و حاء آورده و نيم ديگر را ترك گفته است. هم‏چنين نيمى از <حروف مجهوره» را كه عبارتند از: الف، لام، ميم، راء، عين، طاء، قاف، ياء و نون، آورده و نيم ديگر را نياورده است.

از انواع ديگر حروف نيز، مانند <شديده» و <رخوه» و <مطبقه» و <منفتحه» و <مستعليه» و <منخفضه»(11)، نيمى را آورده و نيم ديگر را ترك گفته است. خلاصه در مورد تمام انواع حروف، چنين كارى را انجام داده است.(12)

به‏طور مسلم چنين تبعيضى خالى از نكته نبوده و از اشاره به اين وجه نيز خالى نيست. شايد علت اين‏كه از حروف تهجى و انواع حروف نيمى را آورده و نيم ديگر را ترك گفته است اين باشد كه نيمى از اعجاز قرآن به زيبايى لفظ و نيمى ديگر آن به عظمت معانى قرآن مربوط است. و از اين‏كه قرآن در مجموع اين سوره‏ها، نيمى از حروف الفبا را آورده خواسته است برساند اگر مى‏انديشيد كه زيبايى ظاهر و اعجاز لفظى آن، مولود قريحه پيامبر است شما نيز برخيزيد از همين مواد و عناصر چنين كلام زيبا و معجزه‏اى بياوريد.(13)

برخى به اين نظريه ايراد و خرده گرفته‏اند كه بيانگر عدم تأمل كافى در آن است. اكنون اين اشكال‏ها را بيان مى‏كنيم:

الف) موقع نزول قرآن خود عرب‏ها متوجه بودند كه حضرت محمد(ص) عبارات عربى را تلاوت مى‏كند.

ب) در چند سوره از قرآن تصريح شده است كه خدا اين قرآن را به زبان عربى نازل كرده است چنان‏كه در سوره شعراء آيه 192 مى‏فرمايد: <بلسان عربى مبين؛ به زبان عربى روشن».

ج) اگر اين نوع حروف به حروف زبان عربى اشاره دارد؛ چرا تمام حروف ذكر نشده و برخى از حروف، چند بار تكرار شده است؟(14)

پاسخ: هدف از آوردن حروف بيان اين نكته نيست كه اين قرآن به زبان عربى نازل‏شده و از حروف عربى تشكيل يافته است، بلكه هدف اين است كه اين قرآن - به هر زبانى مى‏خواهد باشد و اصلاً كار به زبان آن ندارد - از همين حروف تشكيل يافته و مواد نخستين و خمير مايه قرآن، همين حروف است. اگر تصور مى‏كنيد كه اين قرآن زاييده انديشه و ساخته فكر من است برخيزيد به كمك يكدگير نظير آن را بياوريد. و اين هدف، غير از آن است كه بگوييم هدف از آوردن اين حروف، اشاره به عربى بودن آن است.

اين‏جا پاسخ يك سؤال باقى مى‏ماند و آن اين‏كه همه عرب‏ها مى‏دانستند ريشه و اساس قرآن همين حروف هجايى و الفباى عربى است ديگر چه لزومى داشت به اين مطلب اشاره شود.

پاسخ اين سؤال روشن است؛ زيرا جامعه عربى اگر چه توجه داشتند اين قرآن از همين كلمات تركيب يافته است، ولى از نتيجه‏اى كه قرآن از اين مقدمه روشن گرفته است كاملاً غافل بودند؛ زيرا قرآن از اين مقدمه روشن و همگانى چنين نتيجه مى‏گيرد كه اين قرآن نمى‏تواند ساخته فكر بشر باشد، چرا كه در اين صورت، همه بايد بتوانند چنين كارى انجام دهند.

يكى از نوآورى‏هاى قرآن در ارشاد و توجه مردم به حقايق، اين است كه از يك‏رشته امور فطرى و وجدانى و همگانى، عالى‏ترين نتيجه را مى‏گيرد؛ مثلاً مى‏فرمايد:

<إِنَّكَ مَيِّتٌ وَ إِنَّهُم لَميِّتونَ؛(15)

تو مى‏ميرى و آنان نيز خواهند مرد».

در اين‏كه چراغ عمر پيامبر و تمام افراد بشر به خاموشى خواهد گراييد، سخنى نيست؛ ولى هدف قرآن از يادآورى اين موضوع اين است كه آنان را توجه دهد براى پس از مرگ فكرى كنند و به اين عمر محدود، اين قدر اهميت ندهند و به فكر زندگى ديگرى باشند كه پيوسته و نامحدود است.

دليل اين‏كه همه حروف را نياورده است از توضيحى كه قبلاً داديم روشن شد؛ زيرا از اين‏كه از هر نوعى، نيمى را آورده؛ مثل اين است كه همه حروف را آورده است تو گويى ذكر همه حروف گاهى به صورت ذكر افراد و آحاد آنهاست و گاهى ذكر نمونه‏اى از تمام انواع آنها.

خلاصه، اين نوع سؤالات و پرسش‏ها نمى‏تواند چنين نظرى را، كه احاديث اسلامى و تناسب اوايل اين سوره‏ها آن را تأييد مى‏كنند، غير صحيح جلوه دهد.

3. دكتر رشاد خليفه با زحمات پى‏گير و صرف ده‏ها هزار دلار، همراه با يك جهان شوق و علاقه و فكر و ابتكار توانسته است پرده از روى چهره ديگرى از اعجاز قرآن بردارد و از طريق محاسبات علمى، كه جز با كمك مغز الكترونيكى امكان‏پذير نبود، ثابت نمايد، محال است اين كتاب محصول فكر انسان باشد و اگر انسان‏هاى جهان دور هم گرد آيند و بخواهند كتابى مثل اين بياورند نخواهند توانست هر چند پشتيبان يكديگر باشند.

كوشش‏هاى پى‏گير استاد، براى اين بوده است كه ثابت كند ميان حروف مقطعه‏اى كه در آغاز 29 سوره است و ديگر حروف اين سوره‏ها، رابطه خاصى وجود دارد و رعايت اين رابطه، جز براى بشرى كه با جهان غيب ارتباط دارد، امكان‏پذير نيست.

اكنون متن نظر ايشان، كه خود استاد آن‏را در اختيار خبرنگار مجله معروف مصرى، آخر ساعة (بزرگ‏ترين مجله مصور خاورميانه) قرار داده است در اين‏جا، مى‏آوريم:(16)

دكتر رشاد مى‏گويد: مى‏دانيم قرآن مجيد 114 سوره دارد كه از ميان آنها 86 سوره در مكه نازل گرديده و 28 سوره در مدينه، و از ميان مجموع سوره‏هاى قرآن، 29 سوره است كه در آغاز آنها حروف مقطعه آمده است.

جالب اين‏كه اين حروف مجموعاً درست نصف حروف 28 گانه الفباى عربى را تشكيل مى‏دهد و آنها به ترتيب عبارتند از: ا، ح، ر، س، ص، ط، ع، ق، ك، ل، م، ن، ه، ى، كه گاهى آنها را <حروف نورانى» مى‏نامند.

او مى‏گويد: سال‏ها بود كه من مى‏خواستم بدانم معناى اين حروف به ظاهر از هم بريده در آغاز سوره‏هاى قرآن چيست و هر قدر به تفاسير مفسران بزرگ و آراى مختلفى كه در اين زمينه داده بودند مراجعه كردم پاسخ صريح و قانع‏كننده‏اى نيافتم؛ به خصوص اين‏كه خودشان تصريح داشتند تفاسيرى كه درباره اين حروف شده است از حدود حدس و تخمين تجاوز نمى‏كند و شايد از اسرار باشد. از خداوند يارى جستم و به مطالعه پى‏گير و مداومى دست زدم: گاهى فكر مى‏كردم شايد اين حروف با اسماى حسناى خداوند ارتباط دارد ولى مطالعات من نشان داد چنين نيست.

زمانى فكر مى‏كردم شايد ميان اين حروف و نام‏هاى انبيا و پيامبران رابطه‏اى هست؛ ولى مطالعات من آن‏را نفى كرد.

ناگهان به اين فكر افتادم كه شايد ميان اين حروف و حروف هر سوره‏اى كه آنها در آغازش قرار گرفته‏اند رابطه‏اى وجود داشته باشد.

اما بررسى تمام حروف 14 گانه نورانى در 114 سوره قرآن و تعيين نسبت هر يك از آنها و محاسبات فراوان ديگرى كه مى‏بايست در اين زمينه بشود چيزى نبود كه بدون استخدام مغزهاى الكترونيكى امكان‏پذير باشد. لذا قبلاً تمام حروف مزبور را در 114 سوره قرآن به‏طور جداگانه و هم‏چنين مجموع حروف سوره را دقيقاً تعيين كرده و با شماره هر سوره به مغز الكترونيكى، براى انجام محاسبات پيچيده بعدى سپردم و به اصطلاح مغز را تغذيه كردم. اين كار و مقدمات ديگر، در مدت دو سال عملى شد.

آن‏گاه مغز الكترونيكى را يك سال تمام براى انجام محاسباتى كه به آن اشاره شد به كار گرفتم. نتيجه اين محاسبات و آن همه زحمات، بسيار درخشان و عالى بود و براى نخستين بار در تاريخ اسلام پرده از حقايق شگفت انگيزى برداشته شد كه اعجاز قرآن را علاوه بر جنبه‏هاى ديگر، از نظر رياضى و نسبت حروف قرآن، كاملا روشن مى‏ساخت.

نتيجه اعجاب‏انگيز محاسبات

سپس دكتر رشاد ضمن توضيحاتى نتايج كار خود را چنين شرح مى‏دهد:

مغز الكترونيكى با محاسبات خود براى ما روشن ساخت كه ميزان هر يك از حروف 14 گانه در هر سوره از 114 سوره قرآن، به نسبت مجموع حروف آن سوره، چند درصد است؛ مثلاً پس از محاسبه در مى‏يابيم كه نسبت حرف قاف كه يكى از حروف نورانى قرآن است در سوره <فلق» بزرگ‏ترين رقم را دارد (6/700 درصد) و در درجه اول، در ميان سوره‏هاى قرآن است (البته به استثناى سوره‏ق).

بعد از آن، سوره <قيامت» قرار دارد كه تعداد قاف‏هاى آن نسبت به حروف سوره مزبور (3/907 درصد) مى‏باشد. و پس از آن سوره والشمس است (3/906 درصد).

همان‏طور كه ملاحظه مى‏كنيم تفاوت سوره <قيامت» و <والشمس» فقط 0/001 درصد است و به همين ترتيب اين نسبت را در تمام 114 سوره قرآن به دست مى‏آوريم نه تنها درباره اين يك حرف بلكه درباره تمام حروف چهارده‏گانه نورانى. و به اين ترتيب، حروف هر يك از سوره‏ها با مجموع حروف روشن مى‏شود.

اكنون به نتايج عجيب و حيرت آورى كه از اين محاسبات به دست آمده توجه فرماييد:

1. نسبت حرف <ق» در سوره <ق» از تمام سوره‏هاى قرآن بدون استثنا بيشتر است؛ يعنى آياتى كه در طى 23 سال دوران نزول قرآن در 113 سوره ديگر قرآن آمده آن چنان هست كه حرف قاف در آنها كمتر به كار رفته است و اين راستى حيرت آور است كه انسانى بتواند مراقب تعداد هر يك از حروف سخنان خود در طول 23 سال باشد و در عين حال، آزادانه مطالب خود را بدون كمترين تكلفى بيان كند.

مسلماً چنين كارى از عهده يك انسان بيرون است حتى محاسبه آن براى بزرگ‏ترين رياضى‏دان‏ها جز به كمك مغزهاى الكترونيكى ممكن نيست.

اينها همه نشان مى‏دهد كه نه تنها سوره‏ها و آيات قرآن، بلكه حروف قرآن نيز روى حساب و نظام خاصى است كه فقط خداوند، قادر بر حفظ آن است.

2. هم‏چنين محاسبات نشان مى‏دهد كه حرف <ص» در سوره ص نيز همين حال را دارد؛ يعنى مقدار آن به تناسب مجموع حروف سوره از هر سوره ديگر قرآن بيشتر است.

حروف <ن» در سوره ن و القلم بزرگ‏ترين رقم نسبى را در 114 سوره قرآن دارد. تنها استثنايى كه در اين زمينه وجود دارد سوره حجر است كه تعداد نسبى حرف <ن» در آن بيشتر از سوره ن و القلم است. اما جالب اين است كه سوره حجر يكى از سوره‏هايى است كه آغاز آن <الر» مى‏باشد و بعداً خواهيم ديد اين سوره‏ها كه آغاز آنها <الر» است بايد همگى در حكم يك سوره محسوب گردد و اگر چنين كنيم نتيجه مطلوب به دست خواهد آمد؛ يعنى نسبت تعداد <ن» در مجموع آنها از سوره ن و القلم كمتر خواهد شد.

3. چهار حرف <آلمص» را در آغاز سوره اعراف در نظر بگيريد، اگر الف‏ها و ميم‏ها و صادهايى كه در اين سوره وجود دارد با هم جمع كنيم و نسبت آن را با حروف اين سوره بسنجيم خواهيم ديد كه تعداد مجموع آن، از هر سوره ديگر قرآن بيشتر است.

هم‏چنين چهار حرف <المر» در آغاز سوره رعد همين حال را دارد و نيز پنج حرف <كهيعص» در آغاز سوره مريم اگر روى هم حساب شوند، با مجموع اين پنج حرف بر هر سوره ديگر قرآن فزونى دارند.

در اين‏جا به چهره تازه و پيچيده‏ترى برخورد مى‏كنيم كه نه تنها يك حرف جداگانه در اين كتاب آسمانى روى حساب و نظم خاص آورده شده، بلكه حروف متعدد آن نيز چنين وضع حيرت آورى دارند.

4. تاكنون بحث درباره حروفى بود كه تنها در آغاز يك سوره قرآن قرار داشت اما حروفى كه در آغاز چند سوره قرار دارد، مانند <الر» و <الم» شكل ديگرى به خود مى‏گيرد و آن اين كه بر طبق محاسبات مغز الكترونيكى مجموع اين سه حرف، مثلا (ا - ل - م) اگر در مجموع سوره‏هايى كه با <الم» آغاز مى‏گردد حساب شود و نسبت آن با مجموع حروف اين سوره‏ها به دست آيد از ميزان آن در هر يك از سوره‏هاى ديگر قرآن بيشتر است.

در اين‏جا باز مسأله، صورت جالب‏ترى به خود گرفته و آن اين كه نه تنها حروف هر سوره قرآن تحت ضابطه و حساب معينى است، بلكه مجموع حروف سوره‏هاى مشابه نيز ضابطه و نظام واحدى دارند. ضمناً علت اين موضوع نيز روشن مى‏شود كه از چه لحاظ، چند سوره مختلف قرآن با <الم» يا با <الر» آغاز شده و اين موضعى تصادفى و بى‏دليل نيست.

دكتر رشاد محاسبات پيچيده‏ترى روى سوره‏هاى مشتمل بر <حم» انجام داده است كه براى اختصار از آن صرف نظر مى‏كنيم.

استاد مزبور در ضمن اين مطالعات به نكات جالب و شگفت آور ديگرى دست يافته كه به ضميمه نكات تازه‏اى كه ما استنتاج كرده‏ايم در اين‏جا مى‏آوريم:

1. حفظ رسم الخط اصلى قرآن

او مى‏گويد تمام محاسبات فوق در صورتى صحيح خواهد بود كه به رسم‏الخط اصلى و قديمى قرآن دست نزنيم؛ مثلاً اسحق و زكوة و صلوة را به همين صورت بنويسيم نه به صورت اسحاق و زكاة و صلاة؛ چون در غير اين صورت محاسبات ما به هم خواهد ريخت و به همين دليل بر مسلمانان لازم است رسم الخط قديمى و اصلى قرآن را، كه حافظ اين نكته اعجاز است، حفظ كنند.

2. دليل ديگرى بر عدم تحريف قرآن

از تحقيقات استاد مزبور مى‏توانيم اين نتيجه را نيز بگيريم كه در قرآن مجيد حتى يك كلمه و يك حرف كم و زياد نشده است و گرنه به يقين محاسبات كنونى روى قرآن فعلى، صحيح از آب در نمى‏آمد و كلمات و حروف حساب شده، نظام كنونى حروف قرآن را به كلى به هم مى‏ريخت.پس اين خود نشانه ديگرى بر عدم كوچك‏ترين تحريف در قرآن مجيد است.

3. تفاوت‏هايى در حدود 0/0001

دكتر رشاد مى‏گويد: ضمن بررسى علميات محاسباتى كه با مغز الكترونيكى روى سوره <مريم» و <زمر» به جا مى‏آوردم ديدم كه نسبت (درصد) مجموع حروف (ك - ه' - ى - ع - ص) در هر دو سوره مساوى است با اين كه بايد در سوره مريم بيش از هر سوره ديگر باشد؛ زيرا اين حروف مقطعه فقط در آغاز سوره مريم قرار دارد.

اما هنگامى كه محاسبات مربوط به نسبت‏گيرى حروف دو سوره را از رقم سوم اعشار بالاتر بردم روشن شد كه نسبت مجموع اين حروف در سوره مريم يك‏ده هزارم (0/0001) بيش از سوره <زمر» است. اين تفاوت‏هاى جزئى راستى عجيب و حيرت آور است.

4. اشارات پرمعنا

در بسيارى از سوره‏هاى قرآن كه حروف مقطعه در آغاز آنها هست پس از ذكر اين حروف، بلافاصله به حقانيت و عظمت قرآن اشاره شده و با جمله‏هايى مانند: <الم ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فيهِ»(17) و <الم اللّهُ لا إلهَ إلّا هُوَ الْحَىُّ الْقَيُّومُ نَزَّلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ...»(18) حروف مزبور بدرقه شده است و اين خود اشاره لطيفى است به اين كه حروف مزبور رابطه مرموزى با اعجاز قرآن و اهميت و حقانيت آن دارد.

نتيجه بحث (دقت كنيد): آيا شما حساب كلمات و حروفى را كه در يك روز با آن سخن مى‏گوييد داريد؟

اگر فرضاً چنين باشد تعداد كلمات و حروف سخنان يك سال خود را مى‏توانيد به خاطر بسپاريد؟

فرضاً چنين باشد آيا هرگز امكان دارد نسبت اين حروف با يكديگر در روز و ماه و سال در عبارات شما، مدّ نظرتان باشد؟

مسلماً چنين چيزى محال است؛ زيرا با وسايل عادى طى قرن‏ها نيز نمى‏توانيد اين محاسبات را انجام دهيد.

آيا اگر مشاهده كرديم انسانى در مدت 23 سال، با آن همه گرفتارى سخنانى آورد كه نه تنها مضامين آنها حساب شده و از نظر لفظ و معنا و محتوا در عالى‏ترين صورت ممكن بود، بلكه از نظر نسبت رياضى و عددى حروف، چنان دقيق حساب شده بود كه نسبت هر يك از حروف الفبا در هر يك از سخنان او، يك نسبت دقيق رياضى دارد، نمى‏فهميم كه كلام او از علم بى‏پايان پروردگار سرچشمه گرفته است؟

كوتاه سخن اين كه، قطع نظر از جنبه‏هاى مختلف اعجاز قرآن از حيث محتويات و تعبيرات، طرز تقسيم بندى حروف آن و تعداد هر يك و پخش آنها در سوره‏هاى مختلف قرآن نيز، كه بر طبق نظام بسيار دقيقى صورت گرفته است، خارق العاده و بيرون از قدرت بشر است و اين همان چيزى است كه نام اعجاز قرآن از جنبه رياضى به آن داده شده‏است.

انتقادهاى ناروا

يكى از كارهاى ناشايست براى نويسنده باهدف اين است كه در انتقاد از نظريه‏اى علمى به مصدر اصلى آن مراجعه نكند و به جاى اين كه مطالب را از مصدر دست اول بگيرد به ترجمه‏هاى اين و آن اكتفا ورزد؛ آن هم ترجمه افرادى كه مايه علمى درست ندارند و جز تهيه كردن خبر براى روزنامه‏اى كه هر روز بايد در صفحات زيادى منتشر گردد، هدف ديگرى را تعقيب نمى‏كنند.

نظريه دكتر رشاد، كه از طريق روزنامه‏ها در اختيار افراد قرار گرفت دچار همين گرفتارى گرديد. چه انتقادهاى غير اساسى از اين نظريه شد كه همگى حاكى از آن بود كه منتقدان از حقيقت نظريه وى آگاه نبوده و تكيه گاه آنها تيترهاى روزنامه و مطالعه چند ستون از ترجمه غير اصيل آن بوده است.

يكى از خرده‏گيران، كه انتقادهاى وى در روزنامه اطلاعات پس از انتشار نظريه دكتر رشاد نيز چاپ گرديد، نظريه دكتر رشاد را چنين خلاصه كرده است: دكتر رشاد خليفه، شيمى دان مصرى به يارى مغز الكترونيك در مدت سه سال به اين نتيجه رسيده است كه حروف واقع در آغاز سوره‏ها دال بر كثرت استعمال آن حروف در همان سوره‏هاست؛ به تعبير روشن‏تر مثلا <الم» در آغاز سوره بقره نشان مى‏دهد، سه حرف الف و لام و ميم، بيشتر از همه حروف ديگر الفباى عربى در همان سوره به كار رفته است.(19)

يك چنين تقرير در بيان نظريه دكتر رشاد خليفه حاكى از آن است كه نويسنده به منبع اصلى مطلب مراجعه نكرده و يا دسترسى نداشته و به ترجمه‏هاى غير صحيح اكتفا ورزيده است؛ زيرا هر گز دكتر رشاد يك چنين مطلب بى‏اساسى را ادعا نكرده است؛ چون بنابراين تقرير بايد حرف <ص» در سوره ص بيش از حروف ديگر باشد در صورتى كه يك نظر اجمالى و محاسبه كوتاه درباره حروف اين سوره، خلاف آن را نشان مى‏دهد.

هم‏چنين او هرگز نمى‏خواهد بگويد تعداد حرف <ق» در سوره ق بيش از حروف ديگر است؛ زيرا هرگز تعداد <ق» در اين سوره بيش از <ق»هاى سوره بقره نيست، بلكه مقصود وى در تمام موارد، يك تفوق نسبى است و اين‏كه نسبت حروف <ص» و يا <ق» در اين سوره به حروف ديگر در حدى است كه اين نسبت به اين پايه در هيچ يك از سوره‏ها وجود ندارد؛ يعنى تعداد <ق» در سوره بقره ممكن است بيش از تعداد آن در سوره <ق» باشد؛ ولى آن نسبتى را كه اين حرف در سوره ق نسبت به حروف ديگر دارد در سوره بقره موجود نيست‏(20).

اشكالات ديگر نويسنده

نويسنده مقاله كه به مناسبت يادنامه پدر خود پژوهشى در باره <فواتح سور» انجام داده است اشكالات ديگرى بر نظريه دكتر رشاد دارد كه از نظر خوانندگان گرامى مى‏گذرانيم:

1. تحقيق دانشمند مصرى صرفاً لفظى است و حسن تعبير، اگر چه پايه اصلى بلاغت و شيوايى است اما لفظ وسيله است نه هدف؛ هدف معنا و مفهوم است. نقش و وظيفه لفظ تا آن‏جاست كه شنونده يا خواننده را به معنا راهبر شود؛ چون اين امر انجام گرفته شد وظيفه آن انجام يافته است. متأسفانه مسلمانان به اين نكته مذكور توجه ننموده‏اند كه كوششى كه در آداب تجويد و قرائت قرآن شده صد يك آن در فهم معانى آيات قرآن به عمل نيامده است و از آثار اين قصور است كه مشاهده مى‏شود اغلب به شمردن حروف و كلمات قرآن پرداخته‏اند. اين تحقيق جديد دكتر رشاد نيز از همين مقوله است. اگر اين دانشمند بر اعجازى دست يافته است صرفاً اعجازى لفظى و صورى است و به معنا و مفهوم ارتباطى ندارد(21).

جاى گفتگو نيست كه اعجاز قرآن منحصر به جنبه‏هاى لفظى و شيوايى ظاهرى و زيبايى الفاظ آن نيست، بلكه اين مطلب يك بخش از اعجاز قرآن را تشكيل مى‏دهد و قرآن از جهات گوناگونى مى‏تواند امرى خارق العاده باشد(22).

ولى جاى سخن اين جاست كه اگر مردى با زحمات توان‏فرسايى در مورد الفاظ و حروف قرآن تحقيق شايسته‏اى انجام داد و از اين راه بر تعداد جهات اعجاز قرآن افزود، نبايد آن را به بهانه اين كه مربوط به الفاظ و صورت قرآن است و به معنا و مفهوم ارتباطى ندارد، ناديده بگيريم؛ زيرا همان‏طور كه گفته شد يكى از جهات اعجاز قرآن مسأله زيبايى الفاظ و رسايى تعبير و جاذبه و كشش الفاظ و جمله‏ها و آيات آن است و اگر محققى در اين قسمت كار كرد نبايد كار او را به دليل اين كه مربوط به اين بخش از اعجاز قرآن است، نقد كنيم.

اگر اين انتقاد صحيح باشد بايد كليه بحث‏هايى كه دانشمندان بزرگ فن فصاحت و بلاغت، پيرامون الفاظ و تعبيرات و جنبه‏هاى ادبى و لفظى قرآن انجام داده‏اند، كم ارزش شمرده شود و كتاب‏هاى دلائل الاعجاز شيخ عبدالقاهر جرجانى و اعجاز القرآن باقلانى و رافعى‏(23) و ده‏ها كتابى كه در اين زمينه نوشته شده است كم‏ارزش قلمداد گردند.

گذشته از اين، هرگاه دكتر رشاد و امثال او جهات اعجاز قرآن را منحصر به جنبه لفظى و صورى و آمارگيرى مى‏نمود جا داشت كه چنين انتقادى از شيوه كار و نتيجه انحصارى وى انجام بگيرد، ولى اگر هدف خدمت به يك گوشه از جهات اعجاز قرآن باشد نه تنها، جاى ملامت و انتقاد نيست، بلكه جاى تشكر و سپاسگزارى است.(24)

2. آيا قرآن مجيد پيش از اختراع مغز الكترونيكى معجزه بوده است يا نه؟ هنگامى كه قرآن با نداى <يا ايها الناس» مردم را مخاطب قرار داد مردم دنيا در چه حدى در فرهنگ و تمدن بوده‏اند؟ قدر مسلم اين است كه درك آنان در باب معجزه بودن قرآن بر مبناى روش آمارى نبوده كه دانشمندى پس از گذشت قرن‏ها به يارى مغز الكترونيك و سه سال رنج مطالعه و تحقيق و آزمايش به آن پى برده است.(25)

پاسخ اين اعتراض نيز روشن است. قرآن كتاب بشرى نيست كه محتويات و معانى محدودى داشته باشد و تمام مفاهيم و معانى آن براى همه مردم در روز نخست روشن باشد و مردم قرون و اعصار بعدى جز آن‏چه را ياران رسول خدا مى‏فهميدند چيز ديگرى نفهمند.

يك چنين نظرى درباره قرآن، نوعى اهانت و جسارت غير قابل عفو به ساحت قرآن است. مفاهيم و حقايق فلسفى و علمى و تقنين و تشريع قرآن و هم‏چنين مطالبى كه در مورد اسرار خلقت و جهان آفرينش و ديگر معارف بيان كرده است، محدود به فهم مردم و فرهنگ و تمدن آن روز نيست و اگر از قرآن از طريق صحيح و معقول مطلبى را فهميديم كه عقل و خرد و تمدن و فرهنگ مردم آن روز قدرت درك آن را نداشت نبايد آن را به جرم اين كه مطلب از افق فرهنگ عصر نزول قرآن بالاتر و برتر است، ناديده بگيريم و بر ديده دل مهر بزنيم.

نه تنها چنين نيست بلكه روش مسلمانان و تجربه و آزمايش بر خلاف آن گواهى مى‏دهد، چه بسا حقايقى در قرون بعدى از قرآن به دست آمده كه بر مردم آن زمان كاملا مخفى و پنهان بوده است و گواه <نهايت ناپذيرى قرآن» اين است كه با اين‏كه صدها متخصص روى كشف معانى و درك مفاهيم عالى قرآن كار كرده‏اند؛ با اين وجود هنوز اسرار و گنجينه‏هاى گرانبهايى دارد كه پنجه فكر بشر به آنها دست نيافته است و هر چه درباره تعاليم عالى و قوانين استوار و معارف بلند، و قوانين اخلاقى و اجتماعى و معجزات علمى آن، غور و دقت بيشترى به عمل آيد، حقايقى مكشوف مى‏گردد كه متخصصان پيشين قرآن بر آن دست نيافته بودند. تو گويى قرآن، اقيانوس ژرف و ناپيدا كرانه‏اى‏ست كه با هيچ قدرت نمى‏توان به ژرفاى آن رسيد و با هيچ نيرو نمى‏توان بال انديشه بشر را در كرانه‏هاى آن به پرواز درآورد.

تو گويى قرآن نسخه دوم جهان طبيعت است كه هر چه بينش‏ها وسيع‏تر و ديده‏ها عميق‏تر گردد و هر چه درباره آن تحقيقات و مطالعات زيادترى انجام گيرد، رموز و اسرار آن تجلى بيشترى نموده حقايق نوى از آن كشف مى‏شود.

البته از كتابى كه از جانب خداى نامتناهى براى هدايت بشر فرستاده شده است جز اين انتظار نمى‏رود. كتاب او بايد به سان خود او نامتناهى بوده و در نماياندن انتساب خود به مبدأ جهان و عالم وحى، به دليل و برهانى نيازمند نگردد و مانند آفتاب، كه دليل و راهنماى خود است و حقيقت و واقعيت خود را نشان دهد.

پيامبر عالى‏قدر اسلام به اين حقيقت (خصيصه نهايت ناپذيرى قرآن) در سخنان تاريخى خود - كه درباره اهميت و عظمت قرآن ايراد فرموده - چنين تصريح نموده است:

<ظاهره أنيق و باطنه عميق... لايحصى عجائبه و لاتبلى غرائبه؛(26)

قرآن ظاهرى زيبا و باطنى عميق دارد. شگفتى‏هاى آن پايان‏ناپذير است و تازه‏هاى آن كهنه نمى‏شود».

تربيت يافته ممتاز اين مكتب الهى، اميرمؤمنان على(ع) در يكى از خطبه‏هاى خود، از قرآن چنين ياد كرده است:

<سراجاً لاتخبو توقده، و بحرا لايدرك قعره؛(27)

قرآن مشعل فروزانى است كه فروغ و تابش آن، به خاموشى نمى‏گرايد و درياى عميقى است كه فكر بشر به ژرفاى آن نمى‏رسد».

اين حقيقت براى بشر امروز كه با ديد وسيع و معلومات سرشار و جهان‏بينى عظيمى به قرآن مى‏نگرد به روشنى تجلى كرده و روز به روز ايمان و عقيده او به نهايت ناپذيرى قرآن زيادتر و افزون‏تر مى‏شود. مفسران عالى‏قدر كه با امكانات و تجهيزات علمى كافى قرآن را مطالعه كرده و بررسى مى‏نمايند هر روز حقايق تازه و شگفت‏انگيزترى از آن به دست مى‏آورند.

شايد يكى از علل اين خصيصه (نهايت‏ناپذيرى) علاوه بر آن‏چه گفته شد اين است كه، قرآن معجزه جاويدانى براى آيين ابدى و هميشگى است و كتابى كه داراى چنين موقعيتى است بايد آن‏چنان عميق و نامتناهى باشد كه در تمام اعصار، دانشمندان جهان به فراخور دانش و اطلاعات خود از آن بهره‏مند شوند و بهره‏رسانى و نورافشانى آن به قشرى و جمعيتى و يا دوره و زمانى، مخصوص نباشد.

مردى از امام صادق(ع) پرسيد: چرا همواره قرآن تازه است و خواندن و مطالعه آن، نه تنها از طراوت آن نمى‏كاهد، بلكه بر تازگى‏هاى آن مى‏افزايد؟

امام صادق(ع) فرمود: نكته آن اين است كه، خداوند قرآن را براى عصر محدود و اشخاص معينى نفرستاده است از اين جهت آن در هر عصرى و نزد هر گروهى تازه و طراوت آن تا روز قيامت باقى است.(28)

امام با جمله خود: <قرآن تا روز قيامت طراوت و تازگى خود را حفظ خواهد كرد» به نهايت ناپذيرى آن از نظر زيبايى ظاهر و عمق معنا اشاره مى‏نمايد. ازاين‏رو بايد در هر عصرى در انتظار كشف تازه‏اى از حقايق عالى قرآن بود.

---

1. خطيب رازى در مفاتيح الغيب (ج 1، ص 160 - 162) 21 نظر، و شيخ طوسى در تبيان (ج 1، ص‏51-47) متجاوز از ده قول ذكر نموده‏اند.

2. تفسير طبرى، ج 1، ص 66.

3. خلاصه چهار نظر اين است كه اين حروف، به صفات ذات، صفات فعل، يا به فرشته و پيامبر اشاره دارند.

4. واقدى، مغازى، ج 1، ص 8؛ سيره ابن هشام، ج 2، ص 226.

5. تاريخ القرآن، ص 73.

6. تفسير برهان، ج 1، ص 34.

7. <انَّ اللهَ تبارك و تعالى اُنزل هذا القرآن بهذه الحروف التى يتداولها جميع العرب ثم قال:"لئنِ اجْتَمَعَتِ الإنْسُ وَالْجِنُّ عَلى‏ أَنْ يأتُوا بِمِثلِ هذا الْقُرْآنِ لا يَأتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ كانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهيراً»" - توحيد صدوق، ص‏162.

8. بقره(2) آيه 1 و 2.

9. آل عمران(3) آيات 1 - 3.

10. حروفى كه اعتماد هر يكى به مخرج خود ضعيف است و هنگام تلفظ، صدا به نرمى و آهسته بيرون مى‏آيد و نفس در جريان بوده و قطع نمى‏گردد <مهموسه» مى‏نامند؛ مانند كاف، خاء، حاء، ثاء، شين، سين، صاد، و غير آنها را <مجهوره» مى‏نامند.

11. درباره توضيح صفات حروف ر.ك: فقيد علم و ادب، مرحوم مدرس تبريزى، نثراللئالى، ص‏39-33.

12. تفسير كشاف، ج 1، ص 78 - 79. در اين كتاب به‏طور مشروح اين مطلب بيان شده است.

13. علامه شهرستانى، المعجزة الخالده، ص 122.

14. تفسير آيات مشكله قرآن، ص 11.

15. زمر(39) آيه 30.

16. شماره 1996 (20 ذوالحجه 1392، 24 يناير 1973). متن عربى آن را دانشمند محقق، جناب آقاى مكارم به فارسى ترجمه كرده و در مجله مكتب اسلام (شماره چهارم، سال چهاردهم) درج شده است. با تشكر از زحمات ارزنده ايشان، براى رعايت امانت و احتياط بيشتر ترجمه ياد شده را به طور اجمال با متن عربى آن يك بار تطبيق نموده، علاوه بر اين، خود متن عربى آن را چند بار به دقت خواندم.

17. بقره (2) آيه 1 و 2.

18. آل عمران (3) آيات 1 -3.

19. يادنامه استاد، مقاله دكتر جعفر شعار، ص 5.

20. براى توضيح بيشتر به متن عبارت عربى دكتر رشاد توجه كنيد:

<إنّ حرف القاف مثلاً يظهر متفوقا حسابيا فى سورة القاف؛ أى إن نسبته فى هذه السورة إلى بقية الحروف الأبجدية الأخرى أعلى منها عن نسبته فى جميع سور القرآن الكريم الأخرى.

و قد شاء اللَّه أن تكون هذه السورة التى تحمل رقم 50 فى المصحف الشريف هى التى تحتوى على أعلى نسبة لحرف القاف بين مختلف سور القرآن الكريم و شاءت أرادته أيضاً أن تبدأ هذه السورة بحرف القاف كفاتحة للسورة و أن يطلق عليها اسم سورة القاف...».

21. يادنامه استاد، ص 5 - 7.

22. ر.ك: آلاء الرحمان (مقدمه)؛ الوحى المحمدى؛ مرزهاى اعجاز؛ قرآن و آخرين پيامبر.

23. ر. ك: آية الله جعفر سبحانى، مرزهاى اعجاز (مقدمه).

24. اين كه مى‏گويد نقش الفاظ تا آن جايى است كه معنا را برساند و هر موقع اين كار انجام گرفت وظيفه آن به پايان رسيده است درباره آن الفاظ و جمله‏هايى است كه نقشى جز افاده معنا ندارند و اما آن رشته الفاظ و جمله‏هايى كه علاوه بر رسانيدن معنا، خود جمله و الفاظ، جنبه اعجاز دارند (مانند قرآن) در اين موارد، رسالت الفاظ با رسانيدن معنا، به آخر نمى‏رسد. از اين رو، قرآن علاوه بر جهات ديگر، از نظر تركيب و جمله بندى و الفاظ و تعابير، معجزه است و بحث پيرامون آنها ادامه دارد.

25. يادنامه استاد، ص 7.

26. اصول كافى، چاپ سنگى، ص 591.

27. نهج‏البلاغه عبده، خ 193.

28. <ما بال القرآن لايزال عندالنشر والدرس إلا غضاضة؟ فقال: إن الله تعالى لم يجعله لزمان دون زمان و لاناس دون ناس؛ فهو فى كل زمان جديد و عند كل قوم غض إلى يوم القيامة» - تفسيربرهان، ج‏1، ص‏18.

عقيده مسلمان به اصول دين بايد از روى دليل باشد، ولى در احكام غير ضرورى دين بايد يا مجتهد باشد كه بتواند احكام را از روى دليل به دست آورد،يا از مجتهد تقليد كند، يعنى به دستور او رفتار نمايد، يا از راه احتياط طورى به وظيفه خود عمل نمايد كه يقين كند تكليف خود را انجام داده است، مثلا اگر عده‏اى از مجتهدين عملى را حرام مى‏دانند و عده ديگر مى‏گويند حرام نيست، آن عمل را انجام ندهد، و اگر عملى را بعضى واجب و بعضى مستحب مى‏دانند آن را بجا آورد. پس كسانى كه مجتهد نيستند و نمى‏توانند به احتياط عمل كنند واجب است از مجتهد تقليد نمايند.

٢ تقليد در احكام عمل كردن به دستور مجتهد است. و از مجتهدى بايد تقليد كرد كه مرد و بالغ و عاقل و شيعه دوازده امامى و حلال زاده و زنده و عادل باشد. و نيز بنابر احتياط واجب بايد از مجتهدى تقليد كرد كه حريص به دنيا نباشد و از مجتهدين ديگر اعلم باشد، يعنى در فهميدن حكم خدا از تمام مجتهدين زمان خود استادتر باشد.

٣ مجتهد و اعلم را از سه راه مى‏توان شناخت: اول: آنكه خود انسان يقين كند، مثل آنكه از اهل علم باشد و بتواند مجتهد و اعلم را بشناسد. دوم: آنكه دو نفر عالم عادل كه مى‏توانند مجتهد و اعلم را تشخيص دهند مجتهد بودن يا اعلم بودن كسى را تصديق كنند، به شرط آنكه دو نفر عالم عادل ديگر با گفته آنان مخالفت ننمايند. سوم: آنكه عده‏اى از اهل علم كه مى‏توانند مجتهد و اعلم را تشخيص دهند و از گفته آنان اطمينان پيدا مى‏شود، مجتهد بودن و يا اعلم بودن كسى را تصديق كنند.

٤ اگر شناختن اعلم مشكل باشد به احتياط واجب بايد از كسى تقليد كند كه گمان به اعلم بودن او دارد، بلكه اگر احتمال ضعيفى هم بدهد كه كسى اعلم است‏و بداند ديگرى از او اعلم نيست به احتياط واجب بايد از او تقليد نمايد. و اگرچند نفر در نظر او اعلم از ديگران و با يكديگر مساوى باشند بايد از يكى ازآنان تقليد نمايد.

٥ به دست آوردن فتوى يعنى دستور مجتهد چهار راه دارد: اول: شنيدن از خود مجتهد. دوم: شنيدن از دو نفر عادل كه فتواى مجتهد را نقل كنند. سوم: شنيدن از كسى كه مورد اطمينان و راستگوست. چهارم: ديدن در رساله مجتهد در صورتى كه انسان به درستى آن رساله اطمينان داشته باشد.

٦ تا انسان يقين نكند كه فتواى مجتهد عوض شده است، مى‏تواند به آنچه در رساله نوشته شده عمل نمايد و اگر احتمال دهد كه فتواى او عوض شده، جستجو لازم نيست.

٧ اگر مجتهد اعلم در مساله‏اى فتوى دهد، مقلد آن مجتهد يعنى كسى كه از او تقليد مى‏كند نمى‏تواند در آن مساله به فتواى مجتهد ديگر عمل كند، ولى اگر فتوى ندهد و بفرمايد احتياط آن است كه فلان طور عمل شود مثلا بفرمايد احتياط آن است كه در ركعت‏سوم و چهارم نماز، سه مرتبه تسبيحات اربعه يعنى "سبحان الله و الحمد لله و لا اله الا الله و الله اكبر" بگويند، مقلد بايد يا به اين احتياط كه احتياط واجبش مى‏گويند عمل كند و سه مرتبه بگويد يا بنابر احتياط واجب به فتواى مجتهدى كه علم او از مجتهد اعلم كمتر و از مجتهدهاى ديگر بيشتر است،عمل نمايد، پس اگر او يك مرتبه گفتن را كافى بداند، مى‏تواند يك مرتبه بگويد. و همچنين است اگر مجتهد اعلم بفرمايد مساله محل تامل يا محل اشكال است.

٨ اگر مجتهد اعلم بعد از آن كه در مساله فتوا داده احتياط كند، مثلا بفرمايد ظرف نجس را كه يك مرتبه در آب كر بشويند پاك مى‏شود، اگر چه احتياط آن است كه سه مرتبه بشويند، مقلد او نمى‏تواند در آن مساله به فتواى مجتهد ديگر رفتار كند، بلكه بايد يا به فتوا عمل كند، يا به احتياط بعد از فتوا كه آن را احتياط مستحب مى‏گويند عمل نمايد، مگر آن كه فتواى آن مجتهد نزديكتر به احتياط باشد.

٩ تقليد ميت ابتداءا جايز نيست، ولى بقاى بر تقليد ميت اشكال ندارد. و بايد بقاى بر تقليد ميت به فتواى مجتهد زنده باشد و كسى كه در بعضى‏از مسايل به فتواى مجتهدى عمل كرده، بعد از مردن آن مجتهد مى‏تواند در همه مسايل از او تقليد كند.

١٠ اگر در مساله‏اى به فتواى مجتهدى عمل كند و بعد از مردن او در همان مساله به فتواى مجتهد زنده رفتار نمايد، دوباره نمى‏تواند آن را مطابق فتواى مجتهدى كه از دنيا رفته است انجام دهد، ولى اگر مجتهد زنده در مساله‏اى فتوى ندهد و احتياط نمايد و مقلد مدتى به آن احتياط عمل كند، دوباره مى‏تواند به فتواى مجتهدى كه از دنيا رفته عمل نمايد، مثلا اگر مجتهدى گفتن يك مرتبه "سبحان الله و الحمد لله و لا اله الا الله و الله اكبر" را در ركعت‏سوم و چهارم نماز،كافى بداند و مقلد مدتى به اين دستور عمل نمايد و يك مرتبه بگويد، چنانچه آن مجتهد از دنيا برود و مجتهد زنده احتياط واجب را در سه مرتبه گفتن بداند و مقلد مدتى به اين احتياط عمل كند و سه مرتبه بگويد، دوباره مى‏تواند به فتواى مجتهدى كه از دنيا رفته برگردد و يك مرتبه بگويد.

١١ مسائلى را كه انسان غالبا به آنها احتياج دارد واجب است، ياد بگيرد.

١٢ اگر براى انسان مساله‏اى پيش آيد كه حكم آن را نمى‏داند، مى‏تواند صبر كند تا فتواى مجتهد اعلم را به دست آورد يا اگر احتياط ممكن است به احتياط عمل نمايد، بلكه اگر احتياط ممكن نباشد چنانچه از انجام عمل، محذورى لازم نيايد، مى‏تواند عمل را به جا آورد. پس اگر معلوم شد كه مخالف واقع يا گفتار مجتهد بوده دوباره بايد انجام دهد.

١٣ اگر كسى فتواى مجتهدى را به ديگرى بگويد، چنانچه فتواى آن مجتهد عوض شود،لازم نيست به او خبر دهد كه فتوى عوض شده، ولى اگر بعد از گفتن فتوى بفهمد اشتباه كرده، در صورتى كه ممكن باشد، بايد اشتباه را برطرف كند.

١٤ اگر مكلف مدتى اعمال خود را بدون تقليد انجام دهد در صورتى اعمال او صحيح است كه بفهمد به وظيفه واقعى خود رفتار كرده است‏يا عمل او با فتواى مجتهدى كه وظيفه‏اش تقليد از او بوده يا با فتواى مجتهدى كه فعلا بايداز او تقليد كند، مطابق باشد.

احكام طهارت

آب مطلق و مضاف

١٥ آب يا مطلق است‏يا مضاف: آب مضاف آبى است كه آن را از چيزى بگيرند،مثل آب هندوانه و گلاب، يا با چيزى مخلوط باشد، مثل آبى كه به قدرى با گل و مانند آن مخلوط شود كه ديگر به آن آب نگويند. و غير اينها آب مطلق است و آن بر پنج قسم است: اول: آب كر. دوم: آب قليل. سوم: آب جارى. چهارم: آب باران.پنجم: آب چاه.

١- آب كر

١٦ آب كر مقدار آبى است كه اگر در ظرفى كه درازا و پهنا و گودى آن هر يك سه وجب و نيم است بريزند آن ظرف را پر كند، و وزن آن از من تبريز مثقال كمتر است، و به حسب كيلوى متعارف بنابر اقرب ٤١٩/٣٧٧ كيلوگرم مى‏شود.

١٧ اگر عين نجس مانند بول و خون به آب كر برسد، چنانچه به واسطه آن بويا رنگ و يا مزه آب تغيير كند آب نجس مى‏شود، و اگر تغيير نكند، نجس نمى‏شود.

١٨ اگر بوى آب كر به واسطه غير نجاست تغيير كند، نجس نمى‏شود.

١٩ اگر عين نجس مانند خون به آبى كه بيشتر از كر است برسد و بو يا رنگ يا مزه قسمتى از آن را تغيير دهد، چنانچه مقدارى كه تغيير نكرده كمتر از كر باشد،تمام آب نجس مى‏شود. و اگر به اندازه كر يا بيشتر باشد، فقط مقدارى كه بو يا مزه يا رنگ آن تغيير كرده نجس است.

٢٠ آب فواره اگر متصل به كر باشد آب نجس را پاك مى‏كند در صورتى كه مخلوط با آن شود. ولى اگر قطره قطره روى آن آب نجس بريزد آن را پاك نمى‏كند،مگر آنكه چيزى روى فواره بگيرند تا آب آن قبل از قطره قطره شدن، به آب نجس متصل شود و با آن مخلوط گردد.

٢١ اگر چيز نجس را زير شيرى كه متصل به كر است بشويند آبى كه از آن چيز مى‏ريزد اگر متصل به كر باشد و بو يا رنگ يا مزه نجاست نگرفته باشد پاك است

٢٢ اگر مقدارى از آب كر يخ ببندد و باقى آن بقدر كر نباشد چنانچه نجاست به آن برسد نجس مى‏شود، و هر قدر از يخ هم آب شود نجس است .

٢٣ آبى كه به اندازه كر بوده، اگر انسان شك كند از كر كمتر شده يا نه مثل آب كر است ، يعنى نجاست را پاك مى‏كند و اگر نجاستى هم به آن برسد نجس نمى‏شود. و آبى كه كمتر از كر بوده و انسان شك دارد به مقدار كر شده يا نه حكم آب كر ندارد .

٢٤ كر بودن آب به دو راه ثابت مى‏شود: اول: آن كه خود انسان يقين كند. دوم: آن كه دو مرد عادل خبر دهند.

٢- آب قليل

٢٥ آب قليل آبى است كه از زمين نجوشد و از كر كمتر باشد.

٢٦ اگر آب قليل روى چيز نجس بريزد يا چيز نجس به آن برسد نجس مى‏شود، ولى اگر از بالا با فشار روى چيز نجس بريزد مقدارى كه به آن چيز مى‏رسد نجس ، و هر چه بالاتر از آن است پاك مى‏باشد، و نيز اگر مثل فواره با فشار از پايين به بالا رود در صورتى كه نجاست به بالا برسد پايين نجس نمى‏شود و اگر نجاست به پايين برسد بالا نجس مى‏شود.

٢٧ آب قليلى كه براى برطرف كردن عين نجاست روى چيز نجس ريخته شود و از آن جدا گردد، نجس است ، و همچنين بنابر اقوى بايد از آب قليلى هم كه بعد از برطرف شدن عين نجاست ، براى آب كشيدن چيز نجس روى آن مى‏ريزند و از آن جدا مى‏شود، اجتناب كنند. ولى آبى كه با آن مخرج بول و غائط را مى شويند با پنج‏شرط پاك است: اول : آن كه بو يا رنگ يا مزه نجاست نگرفته باشد. دوم : نجاستى از خارج به آن نرسيده باشد. سوم : نجاست ديگرى مثل خون، يا بول يا غائط بيرون نيامده باشد. چهارم : ذره‏هاى غائط در آب پيدا نباشد. پنجم : بيشتر از مقدار معمول ، نجاست به اطراف مخرج نرسيده باشد.

٣- آب جارى

٢٨ آب جارى آبى است كه از زمين بجوشدو جريان داشته باشد مانند آب چشمه و قنات .

٢٩ آب جارى اگر چه كمتر از كر باشد، چنانچه نجاست به آن برسد تا وقتى بو يا رنگ يا مزه آن بواسطه نجاست تغيير نكرده پاك است .

٣٠ اگر نجاستى به آب جارى برسد مقدارى از آن كه بو يا رنگ يا مزه‏اش بواسطه نجاست تغيير كرده نجس است و طرفى كه متصل به چشمه است اگر چه كمتر از كر باشد پاك است . و آبهاى ديگر نهر اگر به اندازه كر باشد يا بواسطه آبى كه تغيير نكرده به آب طرف چشمه متصل باشد، پاك و گر نه نجس است .

٣١ آب چشمه‏اى كه جارى نيست ولى طورى است كه اگر از آن بردارند باز مى‏جوشد حكم آب جارى دارد. يعنى اگر نجاست به آن برسد، تا وقتى بو يا رنگ يا مزه آن بواسطه نجاست تغيير نكرده پاك است .

٣٢ آبى كه كنار نهر ايستاده و متصل به آب جارى است‏حكم آب جارى دارد.

٣٣ چشمه‏اى كه مثلا در زمستان مى‏جوشد و در تابستان از جوشش مى‏افتد فقط وقتى كه مى‏جوشد حكم آب جارى دارد.

٣٤ آب حوض حمام اگر چه كمتر از كر باشد چنانچه به خزينه‏اى كه آب آن به اندازه كر است متصل باشد مثل آب جارى است .

٣٥ آب لوله‏هاى حمام كه از شيرها و دوشها مى‏ريزد اگر متصل به كر باشد مثل آب جارى است و آب لوله‏هاى عمارات اگر متصل به كر باشد در حكم آب كر است .

٣٦ آبى كه روى زمين جريان دارد ولى از زمين نمى‏جوشد، چنانچه كمتر از كر باشد و نجاست به آن برسد نجس مى‏شود اما اگر از بالا با فشار به پايين بريزد، چنانچه نجاست به پايين آن برسد بالاى آن نجس نمى‏شود.

٤- آب باران

٣٧ اگر به چيز نجسى كه عين نجاست در آن نيست‏يك مرتبه باران ببارد جايى كه باران به آن برسد پاك مى‏شود . و در فرش و لباس و مانند اينها فشار لازم نيست ولى باريدن دو سه قطره فايده ندارد، بلكه بايد طورى باشد كه بگويند باران مى‏آيد.

٣٨ اگر باران به عين نجس ببارد و به جاى ديگر ترشح كند، چنانچه عين نجاست همراه آن نباشد و بو يا رنگ يا مزه نجاست نگرفته باشد پاك است . پس اگر باران بر خون ببارد و ترشح كند ، چنانچه ذره‏اى خون در آن باشد يا آن كه بو يا رنگ يا مزه خون گرفته باشد نجس است .

٣٩ اگر بر سقف عمارت يا روى بام آن عين نجاست باشد، تا وقتى باران به بام مى‏بارد آبى كه به چيز نجس رسيده و از سقف يا ناودان مى‏ريزد پاك است . و بعد از قطع شدن باران اگر معلوم باشد آبى كه مى‏ريزد به چيز نجس رسيده است ، نجس مى‏باشد.

٤٠ زمين نجسى كه باران بر آن ببارد پاك مى‏شود. و اگر باران بر زمين جارى شود و به جاى نجسى كه زير سقف است برسد ، آن را نيز پاك مى‏كند .

٤١ خاك نجسى كه به واسطه باران گل شود و آب آن را فرا گيرد پاك است. اما اگر فقط رطوبت به آن برسد پاك نمى‏شود.

٤٢ هرگاه آب باران در جايى جمع شود اگر چه كمتر از كر باشد، چنانجه موقعى كه باران مى‏آيد چيز نجسى را در آن بشويند و آب بو يا رنگ يا مزه نجاست نگيرد، آن چيز نجس پاك مى‏شود.

٤٣ اگر بر فرش پاكى كه روى زمين نجس است باران ببارد، و بر زمين نجس جارى شود، فرش نجس نمى‏شود و زمين هم پاك مى‏گردد.

٥- آب چاه

٤٤ آب چاهى كه از زمين مى‏جوشد اگر چه كمتر از كر باشد چنانچه نجاست به آن برسد، تا وقتى بو يا رنگ يا مزه آن به واسطه نجاست تغيير نكرده پاك است، ولى مستحب است پس از رسيدن بعضى از نجاستها مقدارى كه در كتابهاى مفصل گفته شده از آب آن بكشند.

٤٥ اگر نجاستى در چاه بريزد و بو يا رنگ يا مزه آب آن را تغيير دهد، چنانچه تغيير آب چاه از بين برود، موقعى پاك مى‏شود كه با آبى كه از چاه مى‏جوشد، مخلوط گردد.

٤٦ اگر آب باران يا آب ديگر، در گودالى جمع شود و كمتر از كر باشد، چنانچه بعد از قطع شدن باران نجاست به آن برسد، نجس مى‏شود.

احكام آبها

٤٧ آب مضاف كه معنى آن گفته شد، چيز نجس را پاك نمى‏كند، وضو و غسل هم باآن باطل است.

٤٨ اگر ذره‏اى نجاست به آب مضاف برسد نجس مى‏شود. ولى چنانچه از بالابا فشار روى چيز نجس بريزد، مقدارى كه به چيز نجس رسيده نجس، و مقدارى كه بالاتر از آن است پاك مى‏باشد. مثلا اگر گلاب را از گلابدان روى دست نجس بريزند،آنچه به دست رسيده نجس و آنچه به دست نرسيده پاك است. و نيز اگر مثل فواره با فشار از پايين به بالا برود اگر نجاست به بالا برسد، پايين نجس نمى‏شود.

٤٩ اگر آب مضاف نجس طورى با آب كر يا جارى مخلوط شود كه ديگر آب مضاف به آن نگويند، پاك مى‏شود.

٥٠ آبى كه مطلق بوده و معلوم نيست مضاف شده يا نه، مثل آب مطلق است،يعنى چيز نجس را پاك مى‏كند، وضو و غسل هم با آن صحيح است. و آبى كه مضاف بوده‏و معلوم نيست مطلق شده يا نه مثل آب مضاف است، يعنى چيز نجس را پاك نمى‏كند،وضو و غسل هم با آن باطل است.

٥١ آبى كه معلوم نيست مطلق است‏يا مضاف، و معلوم نيست كه قبلا مطلق يا مضاف بوده، نجاست را پاك نمى‏كند، وضو و غسل هم با آن باطل است. ولى اگر به‏اندازه كر يا بيشتر باشد و نجاست به آن برسد حكم به نجس بودن آن نمى‏شود.

٥٢ آبى كه عين نجاست مثل خون و بول به آن برسد و بو يا رنگ يا مزه آن را تغيير دهد، اگر چه كر يا جارى باشد، نجس مى‏شود. ولى اگر بو يا رنگ يا مزه آن به واسطه نجاستى كه بيرون آن است عوض شود، مثلا مردارى كه پهلوى آب است بوى آن را تغيير دهد، نجس نمى‏شود.

٥٣ آبى كه عين نجاست مثل خون و بول در آن ريخته و بو يا رنگ يا مزه آن را تغيير داده، چنانكه به كر يا جارى متصل شود، يا باران بر آن ببارد، يا باد باران را در آن بريزد، يا آب باران در موقع باريدن از ناودان در آن جارى شود و تغيير آن از بين برود، پاك مى‏شود، ولى بايد آب باران يا كر يا جارى با آن مخلوط گردد.

٥٤ اگر چيز نجس را در آب كر يا جارى فرو برند، و در چيزهايى كه قابل فشار دادن است مانند فرش و لباس، طورى فشار، يا در داخل آب حركت دهند كه آب داخل آن خارج شود، چنانچه از چيزهايى باشد كه در دفعه اول پاك مى‏شود، آبى كه بعداز بيرون آوردن، از آن مى‏ريزد، پاك است و اگر از چيزهايى باشد كه بايد دو مرتبه آن را در آب فرو برند تا پاك شود، آبى كه بعد از دفعه دوم از آن مى‏ريزد،پاك مى‏باشد.

٥٥ آبى كه پاك بوده و معلوم نيست نجس شده يا نه پاك است. و آبى كه نجس بوده و معلوم نيست پاك شده يا نه، نجس است.

٥٦ نيم خورده سگ و خوك و كافر ، نجس و خوردن آن حرام است. و نيم خورده حيوانات حرام گوشت پاك و خوردن آن مكروه مى‏باشد.

احكام تخلى (بول و غائط كردن)

٥٧ واجب است انسان وقت تخلى و مواقع ديگر عورت خود را از كسانى كه مكلفند، اگر چه مثل خواهر و مادر با او محرم باشند، و همچنين از ديوانه مميز و بچه‏هاى مميز كه خوب و بد را مى‏فهمند بپوشاند، ولى زن و شوهر لازم نيست عورت خود را از يكديگر بپوشانند.

٥٨ لازم نيست با چيز مخصوصى عورت خود را بپوشاند و اگر مثلا با دست هم آن را بپوشاند كافى است.

٥٩ موقع تخلى بايد طرف جلوى بدن يعنى شكم و سينه رو به قبله و پشت به قبله نباشد.

٦٠ اگر موقع تخلى طرف جلوى بدن كسى رو به قبله يا پشت به قبله باشد و عورت را از قبله بگرداند، كفايت نمى‏كند. و اگر جلوى بدن او رو به قبله يا پشت به قبله نباشد، احتياط واجب آن است كه عورت را رو به قبله يا پشت به قبله ننمايد.

٦١ در موقع تطهير مخرج بول و غائط رو به قبله و پشت به قبله بودن اشكالى ندارد، ولى اگر در موقع استبراء، بول از مخرج بيرون آيد در اين حال رو به قبله و پشت به قبله بودن حرام است.

٦٢ اگر براى آنكه نامحرم او را نبيند مجبور شود رو به قبله يا پشت به قبله بنشيند، بايد رو به قبله يا پشت به قبله بنشيند. و نيز اگر از راه ديگر ناچار باشد كه رو به قبله يا پشت به قبله بنشيند، مانعى ندارد.

٦٣ احتياط واجب آن است كه بچه را در وقت تخلى رو به قبله يا پشت به قبله ننشانند، ولى اگر خود بچه بنشيند جلوگيرى از او واجب نيست.

٦٤ در چهار جا تخلى حرام است: اول: در كوچه‏هاى بن بست در صورتى كه صاحبانش اجازه نداده باشند. دوم: در ملك كسى كه اجازه تخلى نداده است. سوم: در جايى كه براى عده مخصوصى وقف شده است، مثل بعضى از مدرسه‏ها. چهارم: روى قبر مؤمنين در صورتى كه بى‏احترامى به آنان باشد.

٦٥ در سه صورت مخرج غائط فقط با آب پاك مى‏شود: اول: آنكه با غائط، نجاست ديگرى مثل خون بيرون آمده باشد. دوم: آنكه نجاستى از خارج به مخرج غائط رسيده باشد. سوم: آنكه اطراف مخرج بيشتر از مقدار معمول آلوده شده باشد. و در غير اين سه صورت مى‏شود مخرج را با آب شست و يا به دستورى كه بعدا گفته مى‏شود با پارچه‏و سنگ و مانند اينها پاك كرد، اگر چه شستن با آب بهتر است.

٦٦ مخرج بول با غير آب پاك نمى‏شود، و مردها اگر بعد از برطرف شدن بول يك مرتبه بشويند كافى است، ولى زنها و همچنين كسانى كه بولشان از غير مجراى طبيعى مى‏آيد، احتياط واجب آن است كه دو مرتبه بشويند.

٦٧ اگر مخرج غائط را با آب بشويند، بايد چيزى از غائط در آن نماند، ولى باقى ماندن رنگ و بوى آن مانعى ندارد. و اگر در دفعه اول طورى شسته شود كه ذره‏اى از غائط در آن نماند، دوباره شستن لازم نيست.

٦٨ هرگاه با سنگ و كلوخ و مانند اينها غائط را از مخرج برطرف كنند، اگر چه پاك شدنش محل تامل است، ولى نماز خواندن مانعى ندارد، و چنانچه چيزى هم به آن برسد نجس نمى‏شود، و ذره‏هاى كوچك و لزوجت محل اشكال ندارد.

٦٩ لازم نيست با سه سنگ يا سه پارچه مخرج را پاك كنند بلكه با اطراف يك سنگ يا يك پارچه هم كافى است، بلكه اگر با يك مرتبه هم غائط برطرف شد، كفايت مى‏كند. ولى با استخوان و سرگين و يا چيزهايى كه احترام آنها لازم است، مانند كاغذى كه اسم خدا بر آن نوشته، اگر پاك كند محل را، نماز نمى‏تواند بخواند.

٧٠ اگر شك كند كه مخرج را تطهير كرده يا نه، اگر چه هميشه بعد از بول يا غائط فورا تطهير مى‏كرده، بايد خود را تطهير نمايد.

٧١ اگر بعد از نماز شك كند كه قبل از نماز مخرج را تطهير كرده يا نه، نمازى كه خوانده صحيح است، ولى براى نمازهاى بعد بايد تطهير كند.

استبراء

٧٢ استبراء عمل مستحبى است كه مردها بعد از بيرون آمدن بول انجام مى‏دهند، و آن داراى اقسامى است. و بهترين آنها اين است كه بعد از قطع شدن بول اگر مخرج غائط نجس شده اول آن را تطهير كنند، بعد سه دفعه با انگشت ميانه دست چپ از مخرج غائط تا بيخ آلت بكشند، و بعد شست را روى آلت و انگشت پهلوى شست را زير آن بگذارند و سه مرتبه تا ختنه‏گاه بكشند و پس از آن سه مرتبه سر آلت را فشار دهند.

٧٣ آبى كه گاهى بعد از ملاعبه و بازى كردن از انسان خارج مى‏شود، و به آن مذى‏مى‏گويند پاك است. نيز آبى كه گاهى بعد از منى بيرون مى‏آيد، و به آن وذى گفته مى‏شود و آبى كه گاهى بعد از بول بيرون مى‏آيد و به آن ودى مى‏گويند، اگر بول به‏آن نرسيده باشد، پاك است. و چنانچه بعد از بول استبراء كند و بعد آبى از او خارج شود شك كند كه بول است‏يا يكى از اينها، پاك مى‏باشد.

٧٤ اگر انسان شك كند استبراء كرده يا نه و رطوبتى از او بيرون آيد كه نداند پاك است‏يا نه، نجس مى‏باشد، و چنانچه وضو گرفته باشد باطل مى‏شود. ولى اگر شك كند كه استبرايى كه كرده درست بوده يا نه و رطوبتى از او بيرون آيد كه نداند پاك است‏يا نه، پاك مى‏باشد، وضو را هم باطل نمى‏كند.

٧٥ كسى كه استبراء نكرده اگر به واسطه آنكه مدتى از بول كردن او گذشته يقين كند بول در مجرى نمانده است، و رطوبتى ببيند و شك كند كه پاك است‏يا نه،آن رطوبت پاك مى‏باشد، وضو را هم باطل نمى كند.

٧٦ اگر انسان بعد از بول استبراء كند و وضو بگيرد، چنانچه بعد از وضو رطوبت ببيند كه بداند يا بول است‏يا منى، واجب است احتياطا غسل كند، وضو هم بگيرد. ولى اگر وضو نگرفته باشد، فقط گرفتن وضو كافى است.

٧٧ براى زن استبراء از بول نيست، و اگر رطوبتى ببيند و شك كند پاك است‏يا نه، پاك مى‏باشد، وضو و غسل او را هم باطل نمى‏كند.

مستحبات و مكروهات تخلى

٧٨ مستحب است در موقع تخلى جايى بنشيند كه كسى او را نبيند، و موقع وارد شدن به مكان تخلى اول پاى چپ و موقع بيرون آمدن اول پاى راست را بگذارد. و همچنين مستحب است در حال تخلى سر را بپوشاند، و سنگينى بدن را بر پاى چپ بيندازد.

٧٩ نشستن روبروى خورشيد و ماه در موقع تخلى مكروه است، ولى اگر عورت خود را به وسيله‏اى بپوشاند مكروه نيست. و نيز در موقع تخلى نشستن روبروى باد، و در جاده و خيابان و كوچه و درب خانه، و زير درختى كه ميوه مى‏دهد، و چيز خوردن و توقف زياد، و تطهير كردن با دست راست مكروه است. و همچنين است‏حرف زدن در حال تخلى، ولى اگر ناچار باشد يا ذكر خدا بگويد، اشكال ندارد.

٨٠ ايستاده بول كردن و بول كردن در زمين سخت و سوراخ جانوران و در آب خصوصا آب ايستاده، مكروه است.

٨١ خوددارى كردن از بول و غائط مكروه است. و اگر ضرر برساند، بايد خوددارى نكند.

٨٢ مستحب است انسان پيش از نماز و پيش از خواب و پيش از جماع و بعد از بيرون آمدن منى بول كند.

نجاسات

٨٣ نجاسات يازده چيز است: اول: بول. دوم: غائط. سوم منى. چهارم: مردار.پنجم: خون. ششم و هفتم: سگ و خوك. هشتم: كافر. نهم: شراب. دهم: فقاع. يازدهم عرق شتر نجاست‏خوار.

بول و غائط

٨٤ بول و غائط انسان و هر حيوان حرام گوشتى كه خون جهنده دارد كه اگر رگ آن را ببرند خون از آن جستن مى‏كند، نجس است. ولى فضله حيوانات كوچك مثل پشه و مگس كه گوشت ندارد، پاك

٨٥ فضله پرندگان حرام گوشت، نجس است.

٨٦ بول و غائط حيوان نجاستخوار، نجس است. و همچنين است بول و غائط حيوانى كه انسان آن را وطى كرده، يعنى با آن نزديكى نموده، و گوسفندى كه استخوان آن از خوردن شير خوك، محكم شده است.

٣- منى

٨٧ منى حيوانى كه خون جهنده دارد نجس است.

٤- مردار

٨٨ مردار حيوانى كه خون جهنده دارد، نجس است، چه خودش مرده باشديا به غير دستورى كه در شرع معين شده، آن را كشته باشند، و ماهى چون خون جهنده ندارد، اگر چه در آب بميرد، پاك است.

٨٩ چيزهايى از مردار كه مثل پشم و مو و كرك و استخوان و دندان روح نداشته، اگر از غير حيوانى باشد كه مثل سگ نجس است، پاك مى‏باشد.

٩٠ اگر از بدن انسان يا حيوانى كه خون جهنده دارد و در حالى كه زنده است گوشت‏يا چيز ديگرى را كه روح دارد جدا كنند نجس است.

٩١ پوستهاى مختصر لب و جاهاى ديگر بدن كه موقع افتادنشان رسيده، اگرچه آنها را بكنند پاك است. ولى بنابر احتياط واجب بايد از پوستى كه موقع افتادنش نرسيده و آن را كنده‏اند اجتناب نمايند.

٩٢ تخم مرغى كه از شكم مرغ مرده بيرون مى‏آيد، اگر پوست روى آن سفت‏شده باشد پاك است، ولى ظاهر آن را بايد آب كشيد.

٩٣ اگر بره و بزغاله پيش از آن كه علف‏خوار شوند بميرند، پنير مايه‏اى كه‏در شيردان آنها مى‏باشد پاك است، ولى ظاهر آن را بايد آب كشيد.

٩٤ دواجات روان و عطر و روغن و واكس و صابون كه از خارجه مى‏آورند، اگر انسان يقين به نجاست آنها نداشته باشد، پاك است.

٩٥ گوشت و پيه و چرمى كه در بازار مسلمانان فروخته شود پاك است، و همچنين است اگر يكى از اينها در دست مسلمان باشد. ولى اگر بدانند آن مسلمان از كافر گرفته و رسيدگى نكرده كه از حيوانى است كه به دستور شرع كشته شده يا نه، نجس مى‏باشد.

٥- خون

٩٦ خون انسان و هر حيوانى كه خون جهنده دارد، يعنى حيوانى كه اگر رگ آن را ببرند خون از آن جستن مى‏كند، نجس است. پس خون حيوانى كه مانند ماهى و پشه خون جهنده ندارد، پاك مى‏باشد.

٩٧ اگر حيوان حلال گوشت را به دستورى كه در شرع معين شده بكشند و خون آن به مقدار معمول بيرون آيد، خونى كه در بدنش مى‏ماند، پاك است. ولى اگر به علت نفس كشيدن يا به واسطه اينكه سر حيوان در جاى بلندى بوده خون به بدن حيوان برگردد، آن خون نجس است.

٩٨ خونى كه در تخم مرغ مى‏باشد نجس نيست، ولى به احتياط واجب بايداز خوردن آن اجتناب كند. و اگر خون را با زرده تخم مرغ به هم بزنند كه از بين‏برود، خوردن زرده هم مانعى ندارد.

٩٩ خونى كه گاهى موقع دوشيدن شير ديده مى‏شود، نجس است و شير را نجس مى‏كند.

١٠٠ خونى كه از لاى دندانها مى‏آيد، اگر به واسطه مخلوط شدن با آب دهان از بين‏برود پاك است، و فرو بردن آب دهان در اين صورت اشكال ندارد.

١٠١ خونى كه به واسطه كوبيده شدن زير ناخن يا زير پوست مى‏ميرد، اگر طورى شود كه ديگر به آن خون نگويند، پاك است. و اگر به آن خون بگويند، در صورتى كه ناخن يا وست‏سوراخ شود، اگر مشقت ندارد، بايد براى وضو و غسل خون را بيرون آورند. و اگر مشقت دارد، بايد اطراف آن را به طورى كه نجاست زياد نشود بشويند، و پارچه يا چيزى مثل پارچه، بر آن بگذارند و روى پارچه دست تر بكشند.

١٠٢ اگر انسان نداند كه خون زير پوست مرده يا گوشت به واسطه كوبيده شدن به‏آن حالت در آمده، پاك است.

١٠٣ اگر موقع جوشيدن غذا ذره‏اى خون در آن بيفتد، تمام غذا و ظرف آن نجس مى‏شود، و جوشيدن و حرارت و آتش پاك كننده نيست.

١٠٤ زرد آبه‏اى كه در حال بهبودى زخم در اطراف آن پيدا مى‏شود، اگر معلوم نباشد كه با خون مخلوط است، پاك مى‏باشد.

٦،٧- سگ و خوك

١٠٥ سگ و خوكى كه در خشكى زندگى مى‏كنند، حتى مو و استخوان و پنجه و ناخن و رطوبت‏هاى آنها نجس است، ولى سگ و خوك دريايى پاك است.

٨- كافر

١٠٦ كافر يعنى كسى كه منكر خدا است، يا براى خدا شريك قرار مى‏دهد، يا پيغمبرى حضرت خاتم الانبيا محمد ابن عبدالله صلى الله عليه و آله و سلم را قبول ندارد، نجس است، و همچنين است اگر در يكى از اينها شك داشته باشد. و نيز كسى كه ضرورى دين يعنى چيزى را كه مثل نماز و روزه، مسلمانان جزو دين اسلام مى‏دانند منكر شود، چنانچه بداند آن چيز ضرورى دين است و انكار آن چيز برگردد به انكار خدا يا توحيد يا نبوت، نجس مى‏باشد. و اگر نداند، احتياطا بايداز او اجتناب كرد، گرچه لازم نيست.

١٠٧ تمام بدن كافر، حتى مو و ناخن و رطوبت هاى او نجس است.

١٠٨ اگر پدر و مادر و جد بچه نابالغ كافر باشند آن بچه هم نجس است،و اگر يكى از اينها مسلمان باشد، بچه پاك است.

١٠٩ كسى كه معلوم نيست مسلمان است‏يا نه پاك مى‏باشد، ولى احكام ديگر مسلمانان را ندارد، مثلا نمى‏تواند زن مسلمان بگيرد و نبايد در قبرستان مسلمانان دفن شود.

١١٠ اگر مسلمانى به يكى از دوازده امام دشنام دهد يا با آنان دشمنى داشته باشد، نجس است.

٩- شراب

١١١ شراب و هر چيزى كه انسان را مست مى‏كند، چنانچه به خودى خود روان باشد، نجس است. و اگر مثل بنگ و حشيش روان نباشد، اگر چه چيزى در آن بريزند كه روان شود، پاك است.

١١٢ الكل صنعتى كه براى رنگ كردن درب و ميز و صندلى و مانند اينها بكارمى‏برند، اگر انسان نداند از چيزى كه مست كننده و روان است درست كرده‏اند، پاك مى‏باشد.

١١٣ اگر انگور و آب انگور به خودى خود جوش بيايد حرام، ولى نجس نيست، مگر آنكه معلوم شود كه مست كننده است. و اگر به واسطه پختن جوش بيايد،خوردنش حرام است، ولى نجس نيست.

١١٤ خرما و مويز و كشمش و آب آنها اگر جوش بيايد، پاك و خوردن آنها حلال است.

١٠- فقاع

١١٥ فقاع كه از جو گرفته مى‏شود و به آن آبجو مى‏گويند، نجس است. ولى آبى كه به دستور طبيب از جو مى‏گيرند و به آن ماءالشعير مى‏گويند، پاك مى‏باشد.

عرق جنب از حرام

١١٦ عرق جنب از حرام نجس نسيت، ولى احتياط واجب آن است كه با بدن يا لباسى كه به آن آلوده شده، نماز نخوانند.

١١٧ اگر انسان در موقعى كه نزديكى با زن حرام است - مثلا در روزه ماه رمضان- با زن خود نزديكى كند، بنابر احتياط واجب بايد از عرق خود در نماز اجتناب نمايد.

١١٨ اگر جنب از حرام به واسطه تنگى وقت، عوض غسل تيمم نمايد و بعد از تيمم و خواندن نماز عرق كند، بنابر احتياط واجب بايد از عرق خود در نماز اجتناب نمايد. ولى اگر به واسطه عذر ديگر تيمم كند، اجتناب لازم نيست.

١١٩ اگر كسى از حرام جنب شود و بعد با حلال خود نزديكى كند، بنابر احتياط واجب بايد از عرق خود در نماز اجتناب كند. ولى اگر اول با حلال خود نزديكى كند و بعد، از حرام جنب شود، عرق او وجوب اجتناب ندارد.

١١- عرق شتر نجاستخوار

١٢٠ عرق شتر نجاستخوار نجس است. ولى اگر حيوانات ديگر نجاستخوار شوند، از عرق آنها اجتناب لازم نيست.

راه ثابت‏شدن نجاست

١٢١ نجاست هر چيز از سه راه ثابت مى‏شود: اول: آنكه خود انسان يقين كند چيزى نجس است و اگر گمان داشته باشد چيزى نجس است، لازم نيست از آن اجتناب نمايد، بنابراين غذا خوردن در قهوه‏خانه و مهمان‏خانه‏هايى كه مردمان لا ابالى و كسانى كه پاكى و نجسى را مراعات نمى‏كنند در آنها غذا مى‏خورند اگر انسان يقين نداشته باشد غذايى را كه براى او آورده‏اند نجس است، اشكال ندارد. دوم: آنكه كسى كه چيزى در اختيار او است بگويد آن چيز نجس است، مثلا همسر انسان يا نوكر يا كلفت بگويد ظرف يا چيز ديگرى كه در اختيار او است نجس مى‏باشد. سوم: آنكه دو مرد عادل بگويند چيزى نجس است، و نيز اگر يك نفر عادل هم بگويد چيزى نجس است، بنابر احتياط واجب، بايد از آن چيز اجتناب كرد.

١٢٢ اگر به واسطه ندانستن مساله، نجس بودن و پاك بودن چيزى را نداند، مثلا نداند عرق جنب از حرام پاك است‏يا نه، بايد مساله را بپرسد، ولى اگر بااين كه مساله را مى‏داند چيزى را شك كند پاك است‏يا، نه مثلا شك كند آن چيز خون است‏يا نه يا نداند كه خون پشه است‏يا خون انسان، پاك مى‏باشد.

١٢٣ چيز نجسى كه انسان شك دارد پاك شده يا نه نجس است، و چيز پاك را اگر شك كند نجس شده يا نه پاك است، و اگر هم بتواند نجس بودن يا پاك بودن آن را بفهمد لازم نيست وارسى كند.

١٢٤ اگر بداند يكى از دو ظرف يا دو لباسى كه از هر دوى آنها استفاده مى‏كند نجس شده و نداند كدام است، بايد از هر دو اجتناب كند، بلكه اگرمثلا نمى‏داند لباس خودش نجس شده يا لباسى كه هيچ از آن استفاده نمى‏كند و مال ديگرى است باز هم احتياط آن است كه از لباس خودش اجتناب كند اگر چه لازم نيست.

راه نجس شدن چيزهاى پاك

١٢٥ اگر چيز پاك به چيز نجس برسد و هر دو يا يكى از آنها به طورى تر باشد كه ترى يكى به ديگرى برسد چيز پاك نجس مى‏شود، و اگر ترى به قدرى كم باشد كه به ديگرى نرسد چيزى كه پاك بوده نجس نمى‏شود.

١٢٦ اگر چيز پاكى به چيز نجس برسد و انسان شك كند كه هر دو يا يكى از آنها تر بوده يا نه آن چيز پاك نجس نمى‏شود.

١٢٧ دو چيزى كه انسان نمى‏داند كدام پاك است و كدام نجس است، اگر چيز پاكى با رطوبت به يكى از آنها برسد نجس نمى‏شود، ولى اگر يكى از آنها قبلا نجس بوده و انسان نداند پاك شده يا نه، چنانچه چيز پاكى به آن برسد نجس مى‏شود.

١٢٨ زمين و پارچه و مانند اينها اگر رطوبت داشته باشد، هر قسمتى كه نجاست به آن برسد نجس مى‏شود و جاهاى ديگر آن پاك است، و همچنين است‏خيار و خربزه و مانند اينها.

١٢٩ هرگاه شيره و روغن روان باشد، همين كه يك نقطه از آن نجس شد تمام آن نجس مى‏شود ولى اگر روان نباشد، نجس نمى‏شود.

١٣٠ اگر مگس يا حيوانى مانند آن روى چيز نجسى كه تر است بنشيند و بعد روى چيز پاكى كه آن هم تر است بنشيند، چنانچه انسان بداند نجاست همراه آن حيوان بوده چيز پاك نجس مى‏شود و اگر نداند پاك است.

١٣١ اگر جايى از بدن كه عرق دارد نجس شود و عرق از آنجا به جاى ديگر برود هر جا كه عرق به آن برسد نجس مى‏شود، و اگر عرق به جاى ديگر نرود جاهاى ديگر بدن پاك است.

١٣٢ اخلاطى كه از بينى يا گلو مى‏آيد اگر خون داشته باشد جايى كه خون دارد نجس و بقيه آن پاك است، پس اگر به بيرون دهان يا بينى برسد مقدارى را كه انسان يقين دارد جاى نجس اخلاط به آن رسيده نجس است، و محلى را كه شك دارد جاى نجس به آن رسيده يا نه پاك مى‏باشد.

١٣٣ اگر آفتابه‏اى را كه ته آن سوراخ است روى زمين نجس بگذارند چنانچه آب طورى زير آن جمع گردد كه با آب آفتابه يكى حساب شود آب آفتابه نجس مى‏شود ولى اگر آبى كه از زير آفتابه خارج مى‏شود در زمين فرو رود يا جارى شود به نحوى كه با آب داخل آن يكى حساب نشود، آب آفتابه نجس نمى‏شود.

١٣٤ اگر چيزى داخل بدن شود و به نجاست برسد در صورتى كه بعد از بيرون آمدن آلوده به نجاست نباشد پاك است، پس اگر اسباب اماله يا آب آن در مخرج غائط وارد شود يا سوزن و چاقو و مانند اينها در بدن فرو رود و بعد از بيرون آمدن به نجاست آلوده نباشد نجس نيست و همچنين است آب دهان و بينى اگر در داخل به خون برسد و بعد از بيرون آمدن به خون آلوده نباشد.

احكام نجاسات

١٣٥ نجس كردن خط و ورق قرآن حرام است، و اگر نجس شود بايد فورا آن را آب بكشند.

١٣٦ اگر جلد قرآن نجس شود، در صورتى كه بى‏احترامى به قرآن باشد بايد آن را آب بكشند.

١٣٧ گذاشتن قرآن روى عين نجس مانند خون و مردار، اگر چه آن عين نجس خشك باشد، حرام است و برداشتن قرآن از روى آن واجب مى‏باشد.

١٣٨ نوشتن قرآن با مركب نجس اگر چه يك حرف آن باشد حرام است، و اگر نوشته شود بايد آن را آب بكشند يا به واسطه تراشيدن و مانند آن كارى كنند كه از بين برود.

١٣٩ احتياط واجب آن است كه از دادن قرآن به كافر خوددارى كنند و اگر قرآن دست اوست در صورت امكان از او بگيرند.

١٤٠ اگر ورق قرآن يا چيزى كه احترام آن لازم است -مثل كاغذى كه اسم خدا يا پيغمبر(ص) يا امام(ع) بر آن نوشته شده- در مستراح بيفتد، بيرون آوردن و آب كشيدن آن اگر چه خرج داشته باشد واجب است، و اگر بيرون آوردن آن ممكن نباشد، بايد به آن مستراح نروند تا يقين كنند آن ورق پوسيده است. و نيز اگر تربت در مستراح بيفتد و بيرون آوردن آن ممكن نباشد، بايد تا وقتى كه يقين نكرده‏اند به كلى از بين رفته به آن مستراح نروند.

١٤١ خوردن و آشاميدن چيز نجس حرام است، و نيز خورانيدن عين نجس به اطفال در صورتى كه ضرر داشته باشد، حرام مى‏باشد. بلكه اگر ضرر هم نداشته باشد بنابر احتياط واجب بايد از آن خوددارى كنند، ولى خوراندن غذاهايى كه نجس شده است به طفل حرام نيست.

١٤٢ فروختن و عاريه دادن چيز نجسى كه مى‏شود آن را آب كشيد، اگر نجس بودن آن را به طرف نگويند، اشكال ندارد. ولى چنانچه انسان بداند كه عاريه گيرنده و خريدار آن را در خوردن و آشاميدن استعمال مى‏كنند، بايد نجاستش را به او بگويند.

١٤٣ اگر انسان ببيند كسى چيز نجسى را مى‏خورد يا با لباس نجس نماز مى‏خواند،لازم نيست به او بگويد.

١٤٤ اگر جايى از خانه يا فرش كسى نجس باشد و ببيند بدن يا لباس يا چيز ديگر كسانى كه وارد خانه او مى‏شوند با رطوبت به جاى نجس رسيده است، لازم نيست به آنان بگويد.

١٤٥ اگر صاحب خانه در بين غذا خوردن بفهمد غذا نجس است، بايد به مهمانها بگويد. اما اگر يكى از مهمانها بفهمد، لازم نيست به ديگران خبر دهد. ولى چنانچه طورى با آنان معاشرت دارد كه مى‏داند به واسطه نگفتن خود او هم نجس مى‏شود، بايد بعد از غذا به آنان بگويد.

١٤٦ اگر چيزى را كه عاريه كرده نجس شود اگر بداند كه صاحبش آن چيز را در خوردن و آشاميدن استعمال مى‏كند، واجب است به او بگويد.

١٤٧ بچه مميزى كه خوب و بد را مى‏فهمد، اگر تكليفش هم نزديك است اگربگويد چيزى را آب كشيدم، دوباره بايد آن را آب كشيد. ولى اگر بگويد چيزى كه در دست اوست نجس است، احتياط آن است كه از آن اجتناب كنند. اگر چه بعيد نيست اعتبار قول صبى مراهق.

 

 

لطايف و حكايات

    متن ادبي

    شقايق ها

 همسر شايسته

    مادر نمونه

بانوان و دختران

سلامت جسم

سلامت روان

        مقالات

   پايان نامه ها

مجله شميم نرجس

 طلاب غير ايراني

      رايانه

      آشپزي

نكات خانه داري

تألیفات استاد طاهایی

       احسن الحديث

      در محضر استاد

          سخنراني

تفكيك موضوعي

 پرسش و پاسخ

      مراجع

گلچيني از مباحث قرآنی

         متن قرآن

           تفسير

           عقايد

       دین   

ادبی

زن و خانواده

پیک سلامت

پژوهشی

آموزشی

آثار استاد طاهایی

احکام

معارف

صفحه اصلی

 

دین و معنویت

 

بسم الله الرحمن الرحیم

 

تعریف دین واقسام آن:

مراد ازدین مکتبی است که از مجموعه عقاید، اخلاق و قوانین ومقررات اجرائی تشکیل شده است وهدف آن، راهنمائی انسان برای سعادتمندی است. دین به این معنا بردو قسم است : دین بشری ودین الهی .

 

دین بشری ، مجموعه عقاید ،اخلاق و قوانین ومقرراتی است که بشر با فکر خود وبرای خویش تدوین و وضع کرده است. ازاین رو ،این دین در راستای همان خواسته ها،انتظارات اورا برآورده می سازد واسیر هوس وابزار دست همان انسان است و انسان به گونه ای آن را تنظیم نموده که تمام قوانین ومقرراتش به سود اوباشد وچیزی را بر او تحمیل نکند.^1

 

 

پیامدهای دین بشری^2:

پیامدهای عمده دینی که بر اساس خواست انسان شکل بگیرد.

رهائی وعدم تعهد ومسئولیت:

اگر بشر به تدوین وتنظیم دین بپردازد چون اصل کلی این است که هرکس بر اساس ساختار روانی و بدنی خود می اندیشد وعمل می کند

 

« کل یعمل علی شاکلته »^3

 

اگر خدای او هوسش باشد دین اومجموعه هواها وافکار هوس مدارانه اوست وهرکس بر اساس هوس عمل کند هرگز خود رامسئول نمی داند.

 

واکنش در برابر دین الهی:

انسان تنظیم کننده وتدوینگر دین ، بر ضد دین الهی واکنش نشان می دهد وبه مبارزه برضد آن بر می خیزد ودرنهایت ، آن را تکذیب می کند یا آورنده آن را به قتل می رساند چنان که قرآن کریم می فرماید:

 

« کلما جائهم رسول بما لاتهوی أنفسهم فریقا کذبوا وفریقاً یقتلون »^4

 

دین الهی مجموعه عقاید و اخلاق وقوانین ومقررات اجرائی است که خداوند آن را برای هدایت بشرفرستاده است تا انسان در پرتو تعالیم آن ،هوا وهوس خود را کنترل وآزادی خود را تأمین کند . چرا که دین الهی است که به حقیقت انسان ونیازهای اوتوجه دارد وبرنامه کامل و همه جانبه ای ارائه می کند که انتظارات او را از همه نظر بر آورده سازد که مصداق اتم واکمل دین الهی ، دین مبین اسلام است.^5

 

نکته قابل توجه درتعریف دین الهی این است که دین الهی علاوه بر اینکه آزادی را برای زندگی بشر به ارمغان می آورد ، هوس های اورا نیز در حد اعتدال نگه می دارد. بنابراین اگر به دین و دستورات آن درست عمل شود که آرزوی خیلی از افراد است وادعا می کنند که دین محدودیت است وسلب آزادی ازانسان جامه عمل پوشیده می شود، البته آزادی حقیقی و تا منظوراز آزادی چه باشد. آیا آزادی بی قید وبندی است که بدنبال آن هزاران مشکل ومفسده سد راه انسان را فراگیرد که اورا از حرکت بسوی کمال بازدارد ؟ یا آزادی تأمین آنچه که انسان را از قید هوس ها شهوت رانی ها واسیر هواها بودن آزاد کند ومرغ جان را از قفس تن رها کند و اورا در مسیر کمالش سوق دهد؟!

 

 

انتظارات متقابل انسان ودین:

ازآنان که به ستیزه جوئی ومبارزه با دین خود را مشغول می کنند ودرمقابل دین ودستورات رهایی بخش وسعادتمندانه آن می ایستند باید پرسید مگر اینان از دین چه انتظاراتی دارند وآیا دین الهی چه کاستی در زندگی بشر گذارده است که ایشان در پی تأمین آن کاستی بر آمده ودرمقابل دین از خود مقاومت نشان می دهند.

 

برخی انتظار بشر از دین را به سر رجوع انسان به دین معناکرده اند. چنانکه درگذشته متکلمان گفته اند: چرا انسان باید به دین رجوع کند؟ واغلب می گفتند: وجوب شکر منعم ودفع ضرر محتمل ، ما را وا می دارد تا دین را بشناسیم وآن رابپذیریم وبه محتوای آن عمل کنیم.^6

 

انتظار انسان ازدین به معنای تقاضای انسان ازدین است. چنان که بیمار از طبیب انتظار دارد وتقاضا می کند که بیماریش را بشناسد و راه دفع و پیش گیری از بیماری وراه دفع و پیش گیری از بیماری وراه دفع ودرمان آن را بشناسد واورا راهنمایی کند که چگونه باید بیماری را دفع ورفع نماید. اما انتظاری که دین از انسان دارد به معنای اقتضا و فرمان است زیرا دین پیام خالق است . اوفرمان می دهد وبشر باید امتثال کند . نه اینکه خدا از انسان تقاضا داشته باشد زیرا اگر تمام جهان را کفر فراگیرد آسیبی به خدا نمی رسد.

 

بنابراین انتظار دین از انسان، اقتضا وفرمان است چنان که انتظار طب و طبیب از بیمار ، انجام دستور وعمل به نسخه است .^7

 

 

ریشه های مشکلات وبحرانهای جهان معاصر:

◄ فقدان نظرات بنیادی مذهبی،اخلاقی و فلسفی درباره هستی وانسان، مفهوم زندگی ، شرائط زندگی بشر، خوشبختی، استفاده صحیح وسالم اززندگی و امکاناتی که بشربه مدد آن  می تواند به سعادت برسد.

◄ فقدان پاسخ های مطمئن وموثق به رازهای هستی وآغاز و انجام آن.

◄ فقدان ارزش های مذهبی و اخلاقی که می توانست تصمیم ها وعمل کردها را هدایت کند و روز به روز ضایعات بیشتری را به بار می آورد.^8

 

 

دین ومعنویت ازدیدگاه غربیان:

ازدیدگاه متفکران غربی دین به تدریج از معنا و مفهوم اصلی خود فاصله گرفته است به گونه ای که دین ، وحی وبعث رسل نیست بلکه هر نوع احساس غیر حسی و تجربه های غیرعادی جزو مصادیق دین شمرده می شود وبا عنوان دین به دیگران عرضه می شود ودین یک پدیده انسانی و زمینی است نه آسمانی و مأموریتی الهی .

 

در یک چنین دینی هیچ گونه مقررات الزام آوری برای پیروان آن وجود ندارد وهمه چیز در این نوع دین مباح است بنابراین برای درک معنویتهای این چنینی و دستیابی به احساسهای معنوی از هر وسیله ای می توان استفاده کرد مثل : مواد مخدر،شراب ، همجنس بازی و...

 

 

دین از منظر اسلام:

همانگونه که در تعریف دین گذشت ، دین مجموعه ای از اعتقادات ، ارزشها و اوامر ونواهی می باشد که از طرف خداوند بوسطه وحی بر قلب پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله والسلم القاء شده واو مأمور ابلاغ والقاءاین مجموعه به مردم است که سعادت وخوشبختی وکمال افراد ونجات ابدی آنها در هردو عالم درسایه عمل به این احکام حاصل می شود.^9

 

با توجه به این دودیدگاه در مورد دین ومعنویت این نتیجه حاصل می شود که دین گرائی ومعنویت رایج در جهان غرب کنونی کاملاً نقطه مقابل ودرتضاد با دین گرایی و معنویت از نظر اسلام است وتنها نقطه مشترک بین این دو تلاش در جهت رهایی ونجات از محدوده تنگ عالم طبیت وباز کردن غل وزنجیر حس گرایی می باشد.

 

بیشترین آراء و تئوریها درباب دین ومعنویت گرایی در حوزه فلسفه وروان شناسی ساخته و پرداخته شده است. برخی از جامعه شناسان ضمن رد نظر کسانی که برای دین ومعنویت هیچ بهائی قائل نیستند، بر اصالت دین ونقش بسزای آن در زندگی انسان پا فشاری می کنند. الوین گواونر معتقد است که علت مخالفت با دین ونفی اعتبار وارزش آن،ریشه در ناکامی برخی از نظریه پردازان وجامعه شناسان در مقام ارائه راه حل علمی برای اداره جامعه دارد. به عبارتی ،برخی جامعه شناسان به تبع اگوست کنت که در ابتدا بر این عقیده بود که واقعیت مساوی است با محسوسات وعقلانیت یا همان حس گرایی مطلق ، وبعدها به دنبال در گرو نهادن دل نسبت به عشق زنی و  زنجیر اسارت محبت اوبه گردن انداختن به دنبال تأسیس آئینی جدید به نام د« دین انسانیت» افتاد بدین وسیله بسیاری از پیروانش از او جدا شدند ـ درپی ارائه وابداع دین جدید و تبیین آیین نوینی برای اداره جامعه بوده اند که به دنبال آن برای خود، مقام ومرتبه ای همانند پیامبران قائل بودند اما به علت نا توانی در ایفاء نقش پیامبران با اصل دینداری ومنصب نبوت به معارضه پرداختند وبا فرافکنی، هر نوع دینداری ودین ورزی را ناهنجار وخلافی قلمداد نمودند. با توجه به همین واقعیت است که پارسونز معتقد است: « هرگاه در جامعه اش عشق به خدا وتوجه به اخلاق ومعنویت تضعیف گردد آن جامعه دچار بحرانهای شدید میگردد وچاره چنین بحرانهایی فقط از طریق تأکید بر اخلاق وتقویت احساسات افراد نسبت به مقدسات وحفظ دین میسر خواهد گشت.»^10

 

 

پیدایش منشاء دنیوی برای دین درقرن هیجدهم:

فیلسوفان ودانشمندان درباره جایگاه دین ودر زندگی انسان تا پیش از سده هیجدهم صریحاً وبه شکل رسمی سخن نمی گفتند. اما ناگهان در سده هیجدهم بر خلاف گذشته به گمان ورزی درباره دین ومنشاءدین دست زدند وتلاش کردند تا برای آن منشاء دنیوی بیابند ودررابطه با دین،به عنوان نظامی از اعتقادات که جماعت ها صرف نظر از حقیقت آن و فقط به دلیل برآوردن یکی از نیازهای اساسی بشری به آن روی می آورند، نظریات متفاوتی ارائه می دهند.^11

 

 

فوائد دین^12:

اکنون پس از بررسی تعریف دین ودیدگاههای اسلام وغرب درمورد آن به برخی ازفواید دین از کلام خواجه نصیرالدین طوسی اشاره می کنیم:

 

از بین بردن ترس

رفع نیاز انسان در شناخت حسن وقبح افعال

شناساندن اشیاءسودمند وزیان آور به انسان

حفظ نوع انسانی

تعلیم صنایع و فنون سودمند

تعلیم اخلاق و سیاسات

بیان ثواب و عقاب اعمال

معرفی انسان کامل به عنوان  قلب عالم هستی

همبستگی اجتماعی

معنا بخشی به زندگی^13

 

شایداین فایده از مهمترین فواید دین باشد، زیرا زمانی زندگی برای انسان معنا دارد که بداند هدف ومعنای آن چیست وبرای چه آفریده شده است . در واقع اگر معنای زندگی را در جهت تأمین جاودانگی وابدیت انسان تبیین کنیم به یکی از عظیم ترین و اصلی ترین فواید دین دست یافته ایم . به همین دلیل گفته اند: سرّحاجت انسان به دین جاودانه بودن آن وزندگی اخروی اوست واگرجاودانگی مطرح نباشد زندگی لغو خواهد بود.

 

◄ راهنمائی به زندگی با آرامش

◄ پاسخ به احساس تنهائی^14

یکی ازفوائد دین ودین باوری وایمان به خدا ومعاد این است که انسان خدا باور هیچگاه احساس تنهائی نمی کند . زیرا باور دارد که خداوند ازرگ گردن به او نزدیکتر است « نحن اقرب الیه من حبل الورید» وهرجا که باشد خدا با اوست « هومعکم أینما کنتم» وهمچنین تنها خدا انسان را درک می کند وبین انسان وتمام حقیقت اوحائل می شود « انّ الله یحول بنی المرء وقلبه» وخداوند از سر و پنهان تو از سر آگاه است «انّ الله یحول بین المرء یعلم السرّ و أخفی»

 

◄ دین وتمدن^15

یکی از آثار و فواید دین ، شکوفائی تمدن است زیرا هرجا که دین حضور پیدا کرد تمدن جلوه های بیشتری ازخود ارائه کرده است.

 

برای روشن شدن نقش دین در شکوفائی و رشد تمدن ابتدا تعریف تمدن ومشخصه های آن را بیان می کنیم .

 

 

تعریف تمدن:

تمدن نظم اجتماعی است که درنتیجه وجود آن خلاقیت فرهنگی امکان پذیر می شود وجریان می یابد واموری مثل پیش بینی واحتیاط در اموراقتصادی ، سازمان سیاسی ، سنن اخلاقی و کوشش درراه معرفت را از عناصر وارکان تمدن دانسته اند وگفته اند : تمدن در شرائطی ظهور می کند که هرج ومرج ونا امنی پایان پذیرفته و به جای آن نظم و امنیت حاکم شده باشد تا انسان در سایه آن در راه کسب علم ومعرفت و تهیه وسائل بهبود زندگی حرکت کند.

 

 

رابطه دین وتمدن ^16:

اما دین با تعریفی که ازآن ارائه شد در مرتبه اول انسان را از توحش حیوانی خارج و اورا وارد وادی وحریم انسانی می کند وبا پذیرش حیات انسانی و رعایت قوانینی الهی و عمل به آن، که از طریق وحی آسمانی در دسترس اوقرار گرفته،اوکمالات عقلی واغراض فطری را تأمین می کند وبه سعادت ابدی بار می یابد . انسانی که ازمرحله حیوانی گذر کرده، به مرتبه عقلانی می رسد، زمام گفتار ورفتار وکردار اورا عقل بعهده می گیرد ودر این حال ، چنین انسانی امنیت ونظم را حاکم می کند وبه دنبال حاکمیت امنیت و نظم و عناصر و عوامل تمدن در چهارچوب برنامه الهی شکل میگیرد ودرواقع انسان متمدن در این معنا انسان الهی است که در تمام اعمال و رفتار اجتماعی و فردی خود،جز با قانون خدا زیست نمی کند.

 

با توجه به رسالت دین که همان رسیدن به قرب الهی و تأمین حیات ابدی انسان است در واقع دین خواسته های انسان را تصحیح وتعدیل می کند تا اوبه حیات جاودانه اش نایل شود ونقش دین در هدایت انسان ، یک نقش فعال ومؤثر است نه یک نقش انفعالی و تابع و تأثیر پذیر^17از دیگر فوائد دین اینکه اطاعت الهی سبب آسان شدن خطرناک ترین راهها می شود.

 

«ولقد أوحینا إلی موسی أن أسربعبادی فآضرب لهم طریقاً فی البحر یبساً لا تخاف درکاً ولاتخشی» ^18

وبه موسی وحی کردم که بندگان مرا شبانه از شهر مصر بیرون ببر ، سپس راهی از میان دریا برای آنها پدید آور و از تعقیب فرعونیان ترسناک مباش.

 

وبالعکس تمرد ازهدایت الهی و هدایت رسول او سبب می شود که آسان ترین راه به صورت زیر در آید:

 

« قال فانّها محرمة علیهم اربعین سنة یتیهون فی الارض فلا تأس علی القوم الفاسقین»^19

خدا گفت : چون آنها مخالفت امر کردند، شهر بر آنها حرام است وباید چهل سال دربیابان سرگردان باشند پس تو بر این قوم فاسق متأسف مباش. 

 

 

حقیقت انسان:

به دنبال مطالب گفته شده دراین فصل بر آن هستیم که مطالبی را پیرامون حقیقت انسان وشناخت ومعرفت دینی ونظرات برخی از جوانان درباره دین،بیان کنیم .

 

انسان موجودی است دو بعدی، بعدی از وجود اوهمان جسم وبدن مادی اوست که محدوداست به زمان ومکان و متشکل  از نیازهای جسمی ومشترک بین انسان وحیوان ومتعلق به عالم ماده می باشد وبعد دیگر وجود او که جنبه روحانی ومعنوی اورا تشکیل میدهدومتعلق به عالم فرا طبیعت وخارج از محدوده زمان ومکان است که از آن به روح الهی یاد می شود .

«فإذا سویّته ونفخت فیه من روحی»^20

 

اصل انسان همان روح الهی اوست وبدن، فرع وپیرو روح است . بلکه بدن قشر است و روح لبّ، « اصل الانسان لبّه » اصل وحقیقت انسان جان ملکوتی اوست وچون شناخت روح انسان دشوار است،شناخت نیازهای او ومعرفت بیماریها و درمان آن نیز دشوار خواهد بود. ^21پس در این میان باید برنامه ای باشد که او را برای درک این بیماریها و درمان آنها آگه سازد تا در پرتو آن به سعادت ابدی که همان به اوج رساندن این جان آدمی است راهنمایی سازد که این برنامه مدون همان دین الهی است .

 

 

معرفت دینی چیست؟^22:

امام صادق علیه السلام می فرمایند:

« من دخل فی هذا الدین بالرجال أخرجه مسند الرجال کما أدخلوه فیه و من دخل فیه بالکتاب والسنة زالت الجبال قبل أن یزول» .

«کسانی که عامل گرایش آنها در شناخت دین،دیگران باشند،ممکن است همان افراد آنها راازدین دور نمایند . اما کسانی که از راه قرآن وسنت به شناخت دین اقدام نماید هیچگاه زوال دین در او راه پیدا نخواهد کرد.»

 

در واقع از دیدگاه امام صادق علیه السلام ، شناخت دینی باید با بهره گیری ازخرد و اندیشه وازطریق دو منبع موثق برای شناخت دین، یعنی قرآن وعملکرد پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله وامامان ، صورت گیرد. هر انسانی باید دین را با تمام و وجود درک کند نه اینکه به صورت اجباری یک سری مسائل رابه نام دین به خورد دیگران بدهیم وآنها هم بی هیچ حرفی آنها رابپذیرند.این خلاف مکتب الهی است. چرا که از نظر مکتب وحی هر انسانی صاحب شخصیت وکرامت ذاتی می باشد « ولقد کرّمنا بنی آدم» ^23 که با دریافت منطقی دین برای اوحاصل میشود.

 

ملاصدرا دررابطه با معنای « لا اکراه فی الدین » می گوید : « از آنجا که دین یک امر باطنی است وکسی جز خداوند بر باطن انسان آگاه نیست ، اجبار واکراه در آن راه ندارد.» وی در تأیید این سخن به روایتی از پیامبر اکرم صلی الله علیه و سلم استناد می کند که می فرماید:

« لیس الدین بالتمنی »

دین با آرزو وخواهش حاصل نمی شود . بلکه از سنخ عقیده و جهان بینی است .^24

 

برای دین  مثل بسیاری از مفاهیم و پدیده های دیگر تعاریف متفاوتی دگر دشه است وهرکس ازدید وزاویه خاص، به دین نگاه نموده و برای آن تعریف ارائه داده است .اما اگر دین را یک راه شناخت معنی کنیم ،شناختی که ازراه دین برای انسان حاصل می شود ، برترین شناخت محسوب می شود.^25

 

البته در این میان از نقش انقلاب اسلامی نباید غافل شد که حقیقتاً تحولی شگرف در دین شناسی در جامعه بوجود آورد وجوانان با اشتیاق فراوانی وارد این عرصه شدند وجای خرسندی است که جوان امروز رویکردی دینی پیدا کرده است و در مقایسه با جوان پیش از انقلاب، رشد چند برابر در گرایش به دین داشته است گرچه که در سالهای اخیر شاید این شور و گرایش نسبت به سالهای قبل کمتر شده باشد اما به هر حال درصد جوانان و گرایش آنها در ابعاد مختلف دین مثل تقلید، حلال وحرام، طهارت،روزه، نماز، امر به معروف ونهی از منکر ، روابط بین زن ومرد و... متفاوت است .مثلاً دربعد روزه طبق آمار امسال 84% جوانان خود را مقید به روزه گرفتن می کنند و بر این نظرهستند که میزان گناهان و لغزشها در ماه مبارک رمضان به علت روزه گرفتن بسیار کمتراست .^26

 

بدون تردید نمود دینداری ومعرفت دینی را در یک جامعه می توان با میزان گرایش جوانان آن به دین ، اندازه گیری نمود. همچنانکه هر مقداراین قشر با ارزش های دینی فاصله داشته باشند دینداری در کلیت آن دچار آسیب میشود. یکی از علل سست شدن بنیه معرفت دینی جوانان، ترویج فرهنگ ظاهر گرائی درمسائل دینی است. بدیهی است که خیلی ازافراد تلاش می کنند برای دینی جلوه دادن محیط اطرافشان ،صورت دینداری ایجادنمایند بدون آنکه به اصل دین  وفهم آن بپردازند.^27

 

 

سرّ وحدت دینی:

درپاسخ به افرادی که می گویند ادیان الهی و کاملترین آنها،اسلام مربوط به هزار وچهارصد سال واندی پیش است وبرای جهان امروز که جهانی است ماشینی با علم و صنعت و تکنولوژی و تمدنی پیشرفته ، کارائی ندارد و باید دین جدیدی برای این عرصه وزمان وجود داشته باشد، بایدگفت ـ علاوه براینکه اسلام دینی است که جامعیت کامل در همه زمینه ها داشته وقابل استفاده برای همه اعصار است ـ دین الهی واحد است وسر این وحدت ، ثبات فطرت انسان و اتحاد همه جانبه آن است « فطرة الله التی فطرالناس علیها لا تبدیل لخلق الله ذلک الدین القیّم » و راز کثرت راهها وشریعت ، تغییر طبیعت بشر در طول تاریخ است . اسلام اصول ثابتی داردکه صلح فطرت ثابت انسانی را تأمین می کند ونیزراهها وشریعت های متنوع ومتفاوتی دارد که صلح طبیعت متغییر بشری راتغذیه نماید.^28 در واقع اصول ثابت است منتهی قالب و روش های بازگو نمودن این اصول درزمانهای مختلف متفاوت است وبنا براین اگرکه این عرضه کردن در قالبهای صحیح ونو صورت گیرد خصوصاً در ارائه آن برای جوانان و نوجوانان همراه با تشویق و ترغیب آنها، قطعاً پیشرفتها و گامهای بزرگی را در جذب افراد به دین و معنویت بدنبال خواهد داشت واز روی گردانی مردم ونسل جدیدازمسائل دینی و معنوی جلوگیری خواهد شد.

 

اسلام دین را به عنوان قانون اساسی زندگی فردی ـ اجتماعی درتمام شئون فرهنگی ،اقتصادی ، نظامی و... می داند که آن را به منظور قیام مردم به قسط وعدل که از ارکان صلح جهانی است معرفی می کند.^29

 

 

دین کیمیای معنوی:

آنچه که شاید جان کلام باشد در شناخت دین وتأثیر آن بر انسان وشاید اثر عمیقی بر جذب انسان ها به دین دارد این است که بدانیم و باور کنیم دین کیمیای معنوی است وقدرت تبدیل وتحول جوهری اشیاء واشخاص را دارد .به عبارتی دین فتوا می دهد که انسان در تمام احوال ظاهری وباطنی خود، در مشهد ومنظر الهی است وتماما کارهای کوچک وبزرگ او در دیوان عمل وی ثبت است و در محکمه محکم ومتقن عدل وداد ، آن را می بیند واز زیبائی یا زشتی اش متأثر می گردد. این نگرش دستور می دهد که اولاً تا زنده است ، کار کند وثانیاً آن را ضامن منافع فرد یا ملت باشد وثالثاً نفع رساندن به دیگران برای جلب رضای خداو تقرب به اوباشد.^30

 

مفتقر متاب رو ، از در اوبه هیچ سو        زآن که مس وجود را فضه اوطلا کند.^31

 

در کیما گری دین که عامل پویائی پیروان خود است، می توان به سخن گهر بار رسول گرامی اسلام (صلی الله ئعلیه واله)استشهاد نمود که فرمود:

« فاعمل عمل من یرجوأن یموت هرماً و احذر حذرمن یتخّوف أن یموت غداً »

«عمل کن مانند عمل آن کسی که امید دارد که هرگز نمی میرد وعمری جاودانه دارد (نسبت به کارهایت در دنیا ) و نسبت به آخرت و پرهیز ازگناه چنان رفتار کن که گوئی فردا خواهی مرد.»^32

 

یقیناً اگر انسان در زندگی چنین عمل نماید دنیائی سازنده وآخرتی پر بار خواهد داشت واین است اثر کیمیائی دین بر روی زندگی انسان.

 

 

نظریات برخی از جوانان در مورد دین:

در این قسمت می پردازیم به نظریه های برخی از جوانان پیرامون دین و چگونگی دین از دیدگاه آنان :

■ دین برای جوان ها یک چیز خشک و سخت نشان داده شده است . باشنیدن نام دین ،صحراهای عربستان ، خیمه وزندگی قبیله ای ، دوران زندگی پیامبر (صلی الله علیه واله) به ذهنم می آید چون قوانین دین تاریخی بوده ودر چارچوب های 1400سال پیش جا می گیرد . خیلی از جوان ها فکر میکنند دین با چوب بالای سر آدم منتظر ایستادن است واصلا ً طرفش نمی روند.^33

■ دین به نظرم مجموعه ای از ایده ها وعقیده هاست ودیندار کسی است که به آن چیزی که واقعاً پایبند است ،عمل کند.^34

■ تعریف دین اگر با عقل جور در بیاید و ملازم با آن باشد پذیرفته شده است وگرنه چرت وپرت است.^35

■ دین نوعی ظلم است چون دین مرا به عنوان یک فرد صاحب حق واراده نمی شناسد.

■ پاسخ جوان دانشجوئی به این سؤال که چرا دین میان جوان ها به این روز افتاده است این است که چون خواستند به ما تلقین کنند.به جای اینکه بستری آماده کنند که بتوانیم در آن فکر کنیم وبه شناخت واندیشه ای برسیم، مدام کوبیده اند در کله مان! هی در کله مان فرو کرده اند وهی از ما باز خواست کرده اند، این شده دین، درست مثل آدمی که گرسنه نیست هی غذا بخورانند ،بالامی آورد دیگر . ولی اگر مهلت دهند فرد خودش احساس نیاز کند، می آید دنبالش ببیند چیست؟ از کجا آمده ؟ چرا آمده؟^36

■ جوانی دیگر در رابطه با خودش و دینی می گوید: یک زمانی گاز دین را گرفته بودم و تخت گاز می رفتیم و وقتی پرسیده می شود یعنی چه ؟ پاسخ می دهید یعنی دعای کمیل ،شب قبلش توسل، دوشنبه و پنجشبه هم روزه ،این وقتی بود که راهنمایی بودیم . دبیرستان که آمدیم چون با بچه ها بودیم این مسأله یکی کم کمرنگ شده ، خب با بچه ها بودیم ،راستش این کارها کسلمان کرد. پرسیده می شود چرا؟پاسخ می دهد ،خب آدم هفته ای دوشب بنشیند بی خود گریه کند کسل می شود.و البته نمی شود گفت بی خود ولی درروحیه آدم خیلی اثر میگذارد .دیگر اینکه آن وقت ها خیلی چیزها را تقصیر قضاوقدر می گذاشتیم ، بعد دیدیم اشتباه میکردیم چون بچه هائی که درآن خط نبودند خیلی از ماموفق تر بودند. مثلاً دیدیم میگویندقرآن حفظ کنید حافظه تان قوی می شود بعداً دیدیم درست نیست. وقتی سؤال می شود جداً حفظ کردی ببینی چه می شود؟ می گوید: آن موقع یک چیزهائی خواندیم، حفظ کردیم ، بعد کم کم زده شدیم مثلا نمازمان راهم گذاشتیم کنار . منتهی فکر کردیم،دیدیم دیگر داریم خیلی زیادی دوری می کنیم، این شد که معتدلش کردیم وآلان برایمان عادی است ولی خب نماز صبح را نمی خوانیم .^37

 

نه افراط ونه تفریط ! اگر دین آنگونه که حقیقتاً هست برای این جوان وامثال اوبه طرز صحیح ودرست مطرح شود ومسائل آن تبیین شود وفرد بفهمد که در سایه عمل به دستورات آن است که سعادت حقیقی دست پیدا می کند به عنوان نمونه بداند که همین دین وخدا ورسول اواز فردی که پیوسته در گوشه ای خلوت بیتوته کند وروزها روزه بگیرد وهمه زندگی اش نماز ودعا وذکر وقرآن و.. باشد واززندگی ،اجتماع ،خانواده واطرافیان بی خبر باشد ونسبت به آنها کوتاهی نماید وحتی نسبت به حق خود و بهره وری ولذت از آنچه که خداوند باری اوحلال نموده است چنانکه خود خداوند میفرماید:

« ولاتنس نصیبک من الدنیا» ^38

بهره ات را هم ازدنیا فراموش مکن

 

بیزار است وهرگز اسلام و دین به چنین چیزی دعوت ننموده اند، هرگز این افراط و تفریط ها ونهایت دین زدگی ها دربین افراد ونسل جوان مشاهده نمی شود.

 

اگر این جوان بفهمد که دین در نهایت اعتدال است وهمسو وهمگن با فطرت آدمی و آنچه انسان می پسندد منتهی از طریق درست و پسندیده وبداند که پاسخ تمام کاستی ها وکمبود ها زندگیش در دین است دیگر چنین تصوری از دین وچنین عملی را در قبال دستورات دینی ندارد که یکدفعه چنان زیاده روی نماید که از آن طرف بیفتد و یکدفعه هم چنان کوتاهی نماید که از این طرف بیفتد که حتی واجبات دین و وظیفه اش را هم انجام ندهد. فرموده مولی علی علیه السلام است در نهج البلاغه می می فرمایند: «الیمین و الیسارمضله وطریق الوسطی هی الجادّة »

 

براستی اگر دین واولیاء دین وشخصیت ومنش ور فتار رهبران معصوم ما و دستورات و رهنمودهای نجات دهنده آنها در زندگی ، کارشناسانه بررسی و برای جوانان ما بازگو شود و آثار و تأثیرات مثبت ومنافعی که در سایه عمل صحیح به این دستورات و رهنمودها واعتقادات سالم ، فرد وجامعه را فرا می گیرد تبیین شود ونقطه های کور در اعتقادات و باورهای جوانان ما نسبت به دین وجود نداشته باشد قطعاً هرگز مواجه با این افراط وتفریط ها ومعنویت زندگی ها نخواهیم بود.

به امید روزی که دین حقیقی به دست صاحب حقیقی آن برای همه ما تبیین واجرا شود. انشاء الله

تهیه و تنظیم: شهربانو بازقندی

استاد راهنما: خانم رحمت آبادی

مدرسه علمیه نرجس علیها سلام- مشهد مقدس 

---

پاورقی:

 

1-   آیة الله جوادی آملی ، انتظار بشر از دین ، ص24

2-   همان ص25

3-   اسراء /84

4-   مائده /70

5-   همان ص26

6-   همان ص28

7-   همان ص88

8-   همان ص14

9-   رضا حبیبی، دین ومعنویت گرائی ، حدیث زندگی ، شماره 125، مرداد وشهریور 1382،ص 103

10- همان ص102

11- آیة الله جوادی آملی ، همان ص23

12- همان ص40

13- همان ص45

14- همان ص46

15- همان ص48

16- همان ص49

17- همان ص59

18- طه/77

19- مائده /26

20- حجر/29

21- جوادی آملی ، همان ص60

22- حسین وحدتی ، جوان ومعرفت دینی ، نگاه حوزه ، شماره 49-50 ، فروردین واردبیهشت 1378، ص135

23- اسراء/70

24- حسین وحدتی همان ص135

25- همان ص133

26- جام جم ،شماره 1271،25مهر 1383، ص13

27- حسین وحدتی ، همان ص134

28- آیة الله جوادی آملی ، همان ص178

29- همان ص182

30- همان ص150

31- همان به نقل از دیوان آیة الله حاج شیخ محمد حسین اصفهانی

32- همان ص151

33- گفتگو ا زگروه مصاحبه نیستان، شما می گوئید نه؟، نگاه حوزه ، همان ص147

34- همان ص148

35- همان ص150

36- همان ص151

37- همان ص156

38- قصص/77

 

 

	تبليغات	X

دین و زندگی

دینی-اجتماعی

 

|+| نوشته شده توسط محمد در پنجشنبه بیستم مهر 1385 و ساعت 22:19 |  24 نظر چگونه قرآن بخوانيم؟ آية الله امجد مي‌فرمايد: «هر گاه از علامه طباطبايي مي‌پرسيدم: چگونه قرآن بخوانيم؟ مي‌فرمودند: «توجه داشته باشيد که کلام الله است.» در اينجا مناسب است به دو روايت بسيار لطيف و عميق اشاره شود که اگر معناي ژرف و خاص «تجلي» را بدانيم و التفات داشته باشيم که کلام از متکلم جدا نيست، آن دو را جامع‌ترين روايت در معرفي قرآن خواهيم دانست: 1- حضرت مولي الموحدين علي عليه السلام مي‌فرمايند: «فتجلي ـ سبحانه ـ لهم في کتابه من غير أن يکونوا رأوه بما أراهم من قدرته؛ پس خداوند سبحان، در کتابش (قرآن) بر بندگان، بي آن که [بتوانند] او را ببينند، تجلي کرد به آنچه از توانايي‌اش به آنان نشان داد.» 2- حضرت صادق عليه السلام فرمودند: «(والله) لقد تجلي الله لخلقه في کلامه ولکنهم لايبصرون؛ (به خدا قسم که) خداوند در سخن خويش (قرآن) بر آفريدگان خود تجلي کرده، اما آنان او را نمي‌بينند ( و توجه ندارند.) » - يک نصيحت از يک علامه: يکي از فضلاي معاصر که چند سالي در محضر علامه طباطبايي درس خوانده مي‌گويد: يک وقت عازم زيارت بيت الله الحرام بودم، براي عرض سلام و خداحافظي خدمت علامه رفتم و گفتم نصيحتي بفرماييد که به کارم بيايد و توشه راهم باشد. اين آيه مبارکه را قرائت فرمودند: «فاذکروني اذکرکم؛ به ياد من باشيد تا من به ياد شما باشم.» (بقره/152) علامه مي‌افزايد: «به ياد خدا باش تا خدا به يادت باشد، اگر خدا به ياد انسان بود، از جهل رهايي مي‌يابد و اگر در کاري مانده است خداوند نمي‌گذارد عاجز شود و اگر در مشکل اخلاقي گير کرد خدايي که داراي اسماء حسني است و متصف به صفات عاليه، البته به ياد انسان خواهد بود.». |+| نوشته شده توسط محمد در دوشنبه بیست و هفتم شهریور 1385 و ساعت 9:1 |  17 نظر سماء و القاب قائم (عج) اسماء و القاب و کنیه های شریف حضرت مهدی (عج) که در قرآن مجید و سایر کتب آسمانی و اخبار اهلبیت علیه السلام و روایات و ادعیّه ذکر شده، فراوان است. مرحوم حاج میرزا حسین طبرسی نوری در کتاب «نجم الثاقب»، در باب دوّم، به ثبت 182 اسم از آن بزرگوار، همّت گماشته است. اسامی مذکور در خلال این کتاب و بر اساس حروف الفباء آمده است. اشرط الساعة «اشرط الساعة» یعنی علایم قیامت. ظهور مهدی موعود (عج) از «اشرط الساعة» است. یکی از علائم و نشانه های حتمی قیام قیامت و فرا رسیدن رستاخیز، ظهور امام قائم (عج) است. مهدی صاحب الزّمان (عج) پیش از قیامت می آید و تا او نیاید و حکومت عدل را در جهان برپای ندارد، عمر جهان به سر نمی رسد، و قیامت برپا نمی گردد. («خورشید مغرب»، ص 269) اصحاب قائم (عج) یکی از مسائل غیر قابل انکار در پیروزی ها و حرکتهای انقلابی حضور مردم در صحنه است. مردم با رهبری و هدایت پیشوای خود می توانند به سر منزل مقصود برسند. همچنین تا زمانی که این حضور آگاهانه و قاطع و با امید و توکّل به خدا باشد، رهبر انقلاب با خیالی آسوده گامهای پیروزی را سریعتر بر می دارد. در این رهگذر قیام جهانی مهدی موعود (عج) که جهان را به تکاپو واخواهد داشت، مستثنی از این قاعده و قانون کلّی نیست. البتّه در قیام قائم (عج) هر کسی لیاقت این را ندارد که در زمره ی اصحاب آن حضرت قرار گیرد. در روایات به وفور نامی از یک گروه 313 نفری به میان آمده است که این افراد از نژاد «عجم» هستند و برخی از آنها بدون وعده ی قبلی در مکّه به حضور امام قائم (عج) شرفیاب می گردند. («اثباة الهداة»، ج 7، ص 92) در قرآن کریم، این کتاب انسان ساز و حرکت آفرین در رابطه با یاران نمونه ی حضرت مهدی (عج) یک آیه ی بسیار امید بخش و سازنده وجود دارد. در سوره ی مائده آیه ی 54 خداوند به طور مستقیم، مؤمنان را در مورد خطاب قرار داده و می فرماید: «ای مؤمنان هر کس از شما مرتّد شده و از اسلام بیرون رفت، خداوند در آینده جمعیّتی را می آورد که دارای این پنج امتیاز هستند: 1- هم خداوند آنها را دوست دارد و هم آنها خدا را دوست دارند. 2- در برابر مؤمنان خاضع و مهربانند. 3- در برابر مشرکان و دشمنان، سرسخت و نیرومندند. 4-در ادامه مطلب................ |+| نوشته شده توسط محمد در یکشنبه نوزدهم شهریور 1385 و ساعت 1:43 |  16 نظر موعود1 مهدی کیست؟ حضرت محمد(ص) می فرماید: حضرت مهدي ( عج ) از خاندان من و از فرزندان فاطمه ( س ) است. حضرت مهدی(ع) می فرماید: من مهدي هستم ، منم قيام گر زمان ، منم آنكه زمين را آكنده از عدل مي سازد ، آنچنان كه از ستم پر شده بود . حضرت امام جواد (ع)می فرماید: قائم ما همان مهدي است كه در غيبتش بايد منتظرش شوند ، و در ظهورش اطاعتش كنند . او سومي از پسران من است . انتظار:                         حضرت امام سجاد(ع) بار خدايا درود فرست بر دوستان ايشان كه به مقام و مرتبه آنان ( خلافت و رئاست عامه و فضيلت و برتريشان بر همه مردم كه تو قرار داده اي ) اقرار دارند ، راه روشنشان را پيروي مي نمايند ( طبق دستورشان رفتار مي كنند ) دنبال آثار و نشانه هاشان مي روند ، به دستاويز ( به دين و راهنمايي ) شان چنگ مي زنند ، به دوستيشان تمسك مي جويند ( به وجوب طاعتشان اعتقاد دارند ) به امامت و پيشواييشان اقتدا مي نمايند ، براي امر و فرمانشان تسليم و فرمانبرانند ، در طاعت و پيرويشان مي كوشند ، ايام روزگار ( دولت و ظهور خلافت ) ايشان ( ايام حضرت صاحب الأمر ، المهدي المنتظر - صلوات الله وسلامه عليه - كه دولت او دولت ايشان است ) را انتظار دارند و چشمهاشان به سوي آنان دوخته اند ( هميشه چشم به راه ظهور دولت ايشانند ، حضرت اميرالمؤمنين - عليه السلام - فرموده : كسي كه امر ما " ظهور امام زمان - عجل الله تعالي له الفرج - " را منتظر و چشم به راه باشد مانند كسي است كه در راه خدا كشته و به خون خود طپيده باشد ) درودهاي با بركت و نيكي و پاكيزه و فزاينده هنگام بامدادان و شبانگاهان زمان ظهور: حضرت امام مهدی (عج)    ظهوري نيست مگر به اجازه خداوند متعال ، و آن هم پس از زمان طولاني و قساوت دلها و فراگير شدن زمين از جور و ستم. حضرت امام مهدی (عج)  زمان ظهور و فرج ما با خداست ، و تعيين كنندگان وقت ظهور ، دروغگويانند. این مقاله ادامه دارد.... منهجات: بارالها من در کلبه حقیرانه خود چیزی دارم که تو در عرش کبریای خود نداری...................................... من چون تویی دارم و تو چون خودی نداری   |+| نوشته شده توسط محمد در سه شنبه چهاردهم شهریور 1385 و ساعت 8:20 |  9 نظر بهشت و قرآن سلام....این مقاله به علت سوال یکی از خوانندگان سایت نوشته شده است... آیا بهشت همانند توصیفات قرآن است؟ این سوال ممکن است بارها به ذهن شما خطور کرده باشد..... برای پاسخ به این سوال از مثالی قرآنی استفاده می کنم...آمده است که حوض کوثر در بهشت رنگی سفیدتر از شیر وطعمی شیرین تر از عسل دارد وحال آنکه.... میدانیم که کتاب قرآن کتاب حق است و خالق آن خداست.خدایی که عالم مطلق است و رها از هر عیبی... وچون خدا بی عیب است مخلوق و آفریده ی دست او هم بی عیب است و با حقیقت منافق نیست...اما..... هنگامی که عاقلی بر فردی رسد که علمش اندک...گنجایشش محدود و درکش پایین باشد..هنگام بیان سوال به مقدار حد ودرک وی او را تفهیم می کند حال که این کار بسی مشکل و طاقت فرساست.پس ذات مقدس الهی همچون عاقلی است که می خواهد سفیهی را راهنما باشد. در این بازه از زمان مطالب را با حد علم شخص تبیین می کند و بر وی قرار می دهد....حال آن که..... کتاب قرآن بر شخصی خاص فرستاده نشد و بر عام تعیین شد که عوام هم آن را بخوانند و آن را رهنما و برنامه ی خود قرار داده و به سعادت برسند .... بارالها علمم اندک...ظرفیتم محدود و توانم بر حد است....حال تو خود خدایی و وصفت چه بسیار. نگوییم کجا هست...زیرا حد ندارد....نگوییم چه شکل است...چون وصف ندارد و نگوییم که چیست ....چون جسم نیست ....پس آن خداست(خود+آ) . |+| نوشته شده توسط محمد در سه شنبه هفتم شهریور 1385 و ساعت 5:19 |  13 نظر به نام خدایی که می بخشد و بخشندگان را دوست می دارد  حضرت امام سجاد (ع)   و سپاس خداي را كه ما به ( حقيقت ) توبه و بازگشت ( از گناه ) راهنمايي نمود ، توبه اي كه آن را نيافته ايم جز به فضل و احسان او ، پس اگر از فضل و بخشش او جز همان ( نعمت ) توبه را به شمار نياوريم نعمت او در حق ما نيكو و احسانش درباره ما بزرگ و فضلش بر ما عظيم مي باشد ( توبه گناهان را مي برد و زشتيها را مي شويد و خدا را خشنود مي گرداند ، حضرت اميرالمؤمنين - عليه السلام - فرموده : لا شفيع انجح من التوبه يعني هيچ شفيع و خواهشگري پيروزتر و رهاننده تر از توبه و بازگشت نيست ، و حضرت باقر - عليه السلام - فرموده : التائب من الذنب كمن لا ذنب له يعني توبه كننده از گناه مانند كسي است كه گناه ندارد ، و حضرت صادق - عليه السلام - فرموده : ان الله تعالي يفرح بتوبة عباده المؤمنين اذا تابوا كما يفرح احدكم بضالته اذا وجدها يعني خداي تعالي به توبه بندگان با ايمانش هرگاه توبه كنند شاد مي شود چنان كه يكي از شما گمشده خود را كه بيابد شاد مي شود )    صحيفه سجاديه و الحمد لله الذي دلنا علي التوبه التي لم نفدها إلا من فضله ، فلو لم نعتدد من فضله إلا بها لقد حسن بلاؤه عندنا ، و جل احسانه الينا ،حضرت امام سجاد (ع)   نکات:۱-برتری دین اسلام نسبت به سایر ادیان آن است که کتاب آسمانی آن دستخوش تغییرات قرار نگرفته است و راههای رسیدن به سعادت را نشان میدهد.حال آنکه معصومین آن ها را برای عوام تفسیر می کنند زیرا از ادراک عوام بیرون است... ۲-توبه نعمتی است که از جانب باریتعالی به انسان فرستاده می شود و توفیق آن را خود اعطا میکند  هنگامی که خدا توفیق دهد راه را نیز هموار می سازد. راه را که هموار ساخت پاداش را محیا می کند پاداشی بس بزرگ .............. ۳- والاترین مقام در بهشت قرب الهی وخشنودی خدا از بنده اش است.حال خوش به سعادت فردی که خدا را شاد کند..... خدایا هر آن بس که گنه کاریم..ببخشا..زیرا ما بنده وتو خالق بخشنده ای..هر آن که گنه ما مقدار نپزیرد..تو بخشاینده ای..پس ببخشا چون بخشش از وجود توست....... |+| نوشته شده توسط محمد در یکشنبه بیست و نهم مرداد 1385 و ساعت 4:38 |  7 نظر توبه,شروع مجدد1 با عرض سلام.......سلامی که به سختی توبه نیست...امام علی (ع)می فرماید:  ترک گناه آسانتر از تقاضای توبه است .   نهج البلاغه:وقال [ع ] : ترک الذنب اهون من طلب المعونه                                                             حضرت رسول اکرم (ص):همه فرزندان آدم خطاكارند ، و بهترين خطا كاران توبه کارانند "سند حدیث :     كل بني آدم خطاء وخير الخطائين التوابون .                                                                                  طبق این حدیث انسان موجودی است که وسوسه می شود و فریب می خورد.اما راهی برای بازگشت دارد وآن توبه است شروعی مجدد برای زندگی نو همانند فرزندی که تازه خلق شده و پاک و طیب است. امام علی (ع):  چنين نيست که خداوند در شکر را بر بنده ای بگشايد ولی درفزونی را بر او ببندد و همچنين امکان ندارد که باب دعا را بر کسی بگشايد و در اجابت را بر رويش ببندد و ممکن نيست در توبه را به روی کسی باز کند و در آمرزش را به رويش مسدود سازد .                                                                                   وقال [ع ] : ما کان الله ليفتح علی عبد باب الشکر و يغلق عنه باب الزياده ، و لا ليفتح علی عبد باب الدعاء و يغلق عنه باب الاجابه و لا ليفتح لعبد باب التوبه و ليغلق عنه باب المغفره                               انسان توسط نفس اماره که یکی از عوامل اصلی گناه است بارها فریب می خورد.اما راه توبه همیشه باز است و طبق حدیث بالا آن رحیمی که راه توبه را هموار کرده است راه بخشایش را نیز هموار می کند     طبق سخنی از امام علی(علیه سلام)داریم:گناهیکه بعد از آن مهلت دو رکعت نماز برايم باشد مهم نيست چرا که در اين نماز عفو و عافيت را از خدا مي طلبم [ و توبه خواهم کرد ]                                 وقال [ع ] : ما اهمنی ذنب امهلت بعده حتی اصلی رکعتين و اسال الله العافيه.                                   از این حدیث دو نکته را می یابیم:                                                                                               اول:آنکه این سخن مانندی از زبان عام نداردو این سخن معرفتی از معصوم است.                         دوم:آنکه توبه مهلت می خواهدونصیب هرکس نمی شودوآنکه بهترین راه و وقت برای توبه نماز وبهترین وقت آن بعد از گناه است((درضمن افرادی که مکرر گناه می کنند وتوبه می کنند از اصل توبه دور می شوند و مانند گناه برایشان عادی می شود))     ادامه دارد                              نشانه قدرت الهي درعرصه آفاق    قرآن سندي آسماني و استوارنامه اي ملکوتي است که پيامبر اکرم ص آن را براي اثبات رسالت خويش در برابر جهانيان گشوده است، ولي بايد توجه داشت معجزه بودن قرآن براي هميشه و همه نژادها، خود نوعي اعجاز است. زيرا اين کتاب بايد از آغاز نبوت آن بزرگوار تا پايان جهان همچنان به صورت سندي زنده و دليلي غير قابل انکار بر صدق ادعاي وي و سفارت آسماني آن حضرت باقي باشد. در حالي که انسان ها از آن تاريخ تا عصر ما دوران مختلفي را پشت سر گذاشته اند و تکامل هاي ديگري را نيز در پيش دارند. در 14قرن قبل ، مردم در سراسر جهان تقريبا در حالت بي خبري و ناداني به سر مي بردند و از نظر فکري در مرتبه نازلي قرار داشتند ولي قرآن در همان عصر و در آن شرايط نامساعد، معجزه بزرگ و دليل قاطع بر نبوت پيغمبر اسلام ص بوده است. در جهان ما و در عصر کنوني نيز که انسان ها به بسياري از اسرار و رموز جهان آفرينش پي برده و از حقايق علمي فراواني آگاهند، باز هم قرآن معجزه و براي اثبات رسالت آن بزرگوار سندي قاطع است و اين مساله خود نوعي اعجاز به شمار مي آيد. بحث و بررسي درباره چگونگي اعجاز قرآن در همه عصرها و زمانها و براي همه تيره ها و نژادها موضوعي است که شرح آن به نوشتن دهها جلد کتاب قطور نياز دارد، ولي با اين حال از آنجا که گفته اند: «ما لايدرک کله لا يترک کله» بناچار ما نيز در اينجا به طور فشرده به قسمتهايي محدود از جنبه هاي اعجاز قرآن اشاره و نمونه هايي نقل مي کنيم: فصاحت و بلاغت احاطه به لغات و در دسترس داشتن واژه ها چندان دشوار نيست ، اما ترکيب و نيز ترتيب و تنظيم آنها به شيوه اي که هم رعايت فصاحت و بلاغت شده باشد و هم جمله بندي به گونه اي باشد که بيان در همان حال که در دسترس ذهن خواننده است، در بالاترين جايگاه باشد کاري است که بي رعايت قواعد باريک و دقيق ادبي و مهارت ذوقي سرشار انجام پذير نيست. خداوند متعال ، که حوزه قدرت و دانش او را پاياني نيست ، از ترکيب و تنظيم کلمات در قرآن سخن را به گونه اي آراسته است تا هيچ کس گرچه بليغ ترين و فصيح ترين مردمان ، نظير آن نتواند و اين است رمز جاودانه بودن قرآن و سند پيامبري جاويد حضرت محمدص. اصولا متدولوژي خاص اين کتاب ، چنين امري را ايجاب مي کند. به عبارت ديگر فصاحت و بلاغت را ابعاد و شاخه هايي است که به آن اشاره مي کنيم:.........................در ادامه مطلب......     توبه ، ارکان و شرايط آن هفدهمين حديث از چهل حديث امام خميني (ره) درباره توبه ، ارکان و شرايط توبه و توبه نصوح مي باشد که با روايتي از امام صادق عليه السلام آغاز مي گردد: معاوية بن وهب گفت: از امام صادق عليه السلام شنيدم که فرمودند: " وقتي که بنده اي توبه خالص کند ، خداوند دوستدار او شود ، پس در دنيا و آخرت بر او بپوشاند. از حضرت سوال کردم: چگونه خداوند بر او بپوشاند؟ حضرت فرمودند: (خدا) دو فرشته اي که گناهان او را نوشته اند به فراموشي اندازد و به سوي اعضاي او وحي کند که گناهان او را بپوشانيد و به سوي بقعه هاي زمين وحي فرستد که گناهاني را که بر شما انجام مي داد ، بپوشانيد پس [ در اين حال توبه] خداوند را ملاقات کند و زماني که او را ملاقات مي نمايد چيزي که عليه او به ارتکاب گناه شهادت بدهد ، وجود ندارد." حقيقت توبه بازگشت از طبيعت به سوي روحانيت نفس مي باشد ، پس از آن که نفس به دليل انجام دادن گناه به تاريکي طبيعت پوشيده شده باشد. نفس در ابتدا از هر گونه نقش و ويژگي ( کمالات روحاني و ضد اين کمالات) پاک است ؛ اما امکان رسيدن به هر مقام و مرتبه اي در او وجود دارد ؛ همان طور که مي تواند سقوط کند ، والبته فطرت نفس آغشته به نور الهي است. پس هرگاه گناهي انجام بدهد کدورت و تاريکي اي درآن به وجود مي آيد ، تا اين که به دليل انجام دادن مکرر گناه ، نور فطرت خاموش مي گردد و شخص به بدبختي هميشگي مي رسد. حال اگر شخص از گناه برگردد و توبه کند ، نفس او از تاريکي بيرون مي رود ، چنان که در حديث آمده است:" بازگشت کننده از گناه ، همانند کسي است که گناهي انجام نداده است." دانستن اين نکته ضروري است که توفيق توبه با حفظ شرايط آن مشکل است و کمتر کسي به اين توفيق دست  مي يابد ، زيرا ارتکاب گناه انسان را غافل مي کند و چه بسا به مرور زمان- به دليل ارتکاب مکرر گناه – انسان کلاً از توبه رويگردان شود و نسبت به توبه ، امروز و فردا کند. گمان نکن که پس از محکم شدن ريشه گناه ، انسان موفق به توبه مي شود. پس تا روزگار جواني باقي است ، بار گناه کمتر ، و امکان توبه و بازگشت بيشتر است ، به فرض اين که شخص قصد توبه در پيري داشته باشد- جداي از اين که اين امکان کمتر وجود دارد ، چه تضميني است که شخص به سن و سال پيري برسد؟ اگر چه درحديث آمده است که خداوند بر اين امت تفضل کرده است و توبه آنها را تا زمان مشاهده آثار مرگ مي پذيرد ؛ اما چه بسا در اين حال انسان موفق به توبه و بازگشت نگردد ، اجل مهلت ندهد و انسان با کوله بار گناه از اين عالم منتقل گردد. همچنين بايد دانست که شخص توبه کننده ، پس از توبه به آن صفاي باطني و روحاني مي رسد ، همان طور که اگر کاغذي را سياه کنند و سپس پاک نمايند ، به جلا وسفيدي اول نمي رسد . پس بايد از نافرماني و گناه دوري کرد ، والا اصلاح نفس ، پس از گناه مشکل است و نمي توان به صفاي قبلي دست يافت......................ادامه مطلب   خلقت عالم به برکت وجود چهارده معصوم موجودات جهان همه از پنج نور مقدس آفریده شده اند. پیامبر اسلام در این باره چنین فرموده است: خداوند تعالی ما اهل بیت را هنگامی آفرید که نه آسمان بر افراشته بود و نه زمین گسترده، نه عرشی و نه بهشتی و نه دوزخی. ما خداوند را تسبیح می کردیم آن هنگام که تسبیح‌کننده‌ای نبود. هنگامی که خداوند خواست جهان را بیافریند نور مرا شکافت و از آن عرش را بیافرید؛ پس نور عرش از نور من است و نور من از نور خدا است و من با برتر‌ از عرش هستم. آنگاه نور علی بن ابی طالب را شکافت و از آن فرشتگان را آفرید؛ پس نور فرشتگان از نور علی بن ابی طالب است و نور وی از نور خداست و نور علی علیه السلام برتر از ملائکه است. آن‌گاه نور دخترم را شکافت و از آن آسمان ها و زمین را بیافرید؛ پس نور آسمان‌ها و زمین از نور دخترم فاطمه است و نور فاطمه از نور خداست و او والاتر از آسمان‌ها و زمین است. آنگاه نور حسن را شکافت و از آن خورشید و ماه را آفرید؛ پس نور خورشید و ماه از نور حسن است و نور وی از نور خداست و حسن والاتر از خورشید و ماه است. آن گاه نور حسین را شکافت و از آن بهشت و حورالعین را آفرید. پس نور بهشت و حورالعین از نور حسین است و نور حسین از نور خداست و حسین والاتر از بهشت و حورالعین است. و سپس خداوند از نور حسین، ائمه دیگر را آفرید. آنها علی بن الحسین و محمد بن علی و جعفر بن محمد و موسی بن جعفر و علی بن موسی و محمد بن علی و علی بن محمد و حسن بن علی و حجه بن الحسن المهدی علیهم السلام اند. امام باقر علیه السلام در حدیثی ادامه‌ی ماجرا را چنین روایت می‌فرماید: سپس خداوند به رسولش فرمود: قسم به عزت و جلالم اگر تو و علی و خاندان شما نبودید، بهشت و جهنم و زمین و آسمان و ملائکه و هیچ مخلوق دیگری را نمی آفریدم. ای محمد! تو خلیل و حبیب و برگزیده و محبوب‌ترین مخلوق من هستی و اولین کسی که من خلقت را با آن ابتدا کرده‌ام و پس از آن علی و بعد از او ائمه را آفریدم....» سپس امام باقر علیه السلام فرمود:«ما علّت خلق مخلوقات و سبب تسبیح و عبادتشان هستیم. سبب معرفت خداوند ماییم. پس از آن، خداوند، نور ما را در صلب آدم علیه السلام قرار داد...» توضیح: خلقتی که در این قبیل روایات آمده، به معنای خلقت نور و حقیقت چهارده معصوم است که قبل از حضرت آدم علیه السلام بوده است. اما خلقت بدن های آنها همان تولد ظاهری آنهاست. منابع: بحارالانوار، ج 25، ص 16 تا 20. بحار الانوار، ج 25، ص 16، حدیث 30. |

منوی اصلی صفحه نخست پست الكترونيك آرشيو مطالب خانگي سازی ذخيره كردن صفحه اضافه به علاقه منديها نوشته های پیشین مهر 1385 شهریور 1385 مرداد 1385 پيوندها رشد علمیران دوردست شمیم گل نرگس رایحه عشق گل نرگس بچه های قائم اندیشه های من بینش گدای نگاه یه مسافر پوچ در پوچ عاشقان ولایت مبین اهل ایمان یار وبلاگی پاورقي خلوت عشاق دل افروختـه قالب های حرفه ای وبلاگ ابزار وب فارسی امکانات   RSS

Powered By Blogfa - Designing & Supporting Tools By WebGozar

earning money by domain parking

_{با عرض سلام خدمت شمابینندگان عزیز امیدوارم که از مطالب این وبلاگ خوشتون بیاد.}

سال نو مبارک

سال خوبی را برای شما عزیزان و دوستان خوبم آرزو مندم

دوستتون دارم

محمد نصری